Stored-program idea එක කියන්නේ von Neumann design එකේ strength එක වගේම ඒකේ ප්රධාන limit එක හැදෙන හේතුවයි. ළමයි Unit 2 එකේදී von Neumann block diagram එක අඳිනවා. මේ එකම idea එකෙන් තමයි ඒ diagram එක Unit 5 එකටයි Unit 13 එකටයි එකතු වෙන්නේ.
මේ idea එකේ තේරුම තමයි program එක තියෙන්නෙත් ඒකෙ data තියෙන memory එකේමයි කියන එක. Teachers' Guide එකේ මේක එක පේළියෙන් කියනවා: "The program is stored in the memory" (Teachers' Guide 2.3, page 67) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 73). සිංහල Guide එකේ ලියලා තියෙන්නේ "පරිගණක වැඩසටහන තැන්පත් වන්නේ පරිගණක මතකයෙහි ය" කියලා. සිංහල syllabus එක මේ idea එකට කියන්නේ "ආචිත ක්රමලේඛ සංකල්පය" කියලා (විෂය නිර්දේශය 2.3, පිටුව 9). මේ idea එක එන්න කලින්, ENIAC පරිගණකයේ අලුත් program එකක් දාන හැම වතාවකම cable ගලවලා ආයෙත් අලුතින් ගහන්න වුණා.
මේකේ strength එක පේන්නේ OS පාඩමේදී. OS එක program එකක් memory එකට load කරනවා. මෙහෙම run වෙන program එකක් තමයි process එකක් වෙන්නේ. Process Control Block (PCB) එකෙන් හැම process එකකම program counter එක save කරලා තියාගන්නවා. ඒ නිසා OS එකට පුළුවන් process එකක් නවත්තලා ආයෙත් පටන් ගන්න (Teachers' Guide 5.3, page 136) (ගුරු අත්පොත 5.3, පිටුව 147). සිංහල Guide එක PCB එකට කියන්නේ "ක්රියායන පාලන ඛණ්ඩය" කියලා. ඒ වගේම program counter එකට කියන්නේ "වැඩසටහන් ගණකය" කියලයි.
ප්රධාන limit එක එන්නෙත් මේ විදිහටම එකම memory එක share කරගන්න නිසයි. Instructions සහ data කියන දෙකටම CPU එකට යන්න තියෙන්නේ එකම පාරයි, ඒ කියන්නේ buses. මේ පාරෙන් එක පාරකට යවන්න පුළුවන් එක word එකයි. 1977 දී John Backus මේ පාරට "von Neumann bottleneck" කියලා නම දුන්නා (Backus, 1978). Caches, pipelines සහ multi-core chips වලින් මේ bottleneck එක හංගනවා, හැබැයි ඒකෙන් මේ limit එක නැති වෙන්නේ නැහැ.
Unit 13 එකේදී "the technologies beyond von-Neumann computers" ගැන predict කරන්න ළමයින්ට කියන්නේ අන්න ඒ limit එක නිසයි (Syllabus 13.3, page 49) (විෂය නිර්දේශය 13.3, පිටුව 47). සිංහල syllabus එකේ කියන්නේ "වොන් නියුමාන් පරිගණකයෙන් ඔබ්බට" කියලයි. Quantum computing සහ nature-inspired computing ගැන තේරුම් ගන්න පුළුවන් වෙන්නේ ළමයි මේ limit එක දැක්කට පස්සේ.
මේ units තුනම එකම idea එකක් විදිහට මතක තියාගන්න. Stored program idea එක නිසා OS එකට processes ලැබෙනවා, ඒ වගේම Unit 13 එකට ඒකේ හේතුව දෙනවා. මේකේ history එක, OS links සහ අලුත්ම research තියෙන්නේ Explained post එකක. ඒක කියවන්න, ඊටපස්සේ Unit 2 card එක කරලා බලන්න.
