අන්තර්ගතයට යන්න
mcqdinethlive

Von Neumann architecture සහ ඒකේ bottleneck එක සරලව

ආචිත ක්‍රමලේඛ සංකල්පය හරහා von Neumann architecture එක තේරුම් ගනිමු. ආකෘතිය, fetch-execute චක්‍රය, OS පාඩමේ සම්බන්ධය, bottleneck එක, ඒකට ගෙනාපු විසඳුම් සහ Unit 13 අලුත් ප්‍රවණතා මෙතැනින් බලන්න.

ඉංග්‍රීසියෙන් කියවන්න

මේ post එකෙන් ළමයි von Neumann architecture එක තේරුම් ගන්නේ එකම එක ප්‍රධාන අදහසක් මුල් කරගෙන. ඒක තමයි stored-program concept කියන්නේ. ඒ කියන්නේ program එක තියෙන්නෙත් data තියෙන memory එකේමයි. සිංහල syllabus එක මේකට කියන්නේ "ආචිත ක්‍රමලේඛ සංකල්පය" කියලා (විෂය නිර්දේශය 2.3, පිටුව 9). ළමයින්ට මේ අදහස unit තුනකදී හම්බවෙනවා: Unit 2 එකේදී model එක, Unit 5 එකේදී processes, ඊළඟට Unit 13 එකේදී "beyond von Neumann" කොටස.

මේ post එකේ කොටස් පහක් තියෙනවා:

  • මේ අදහස මොකක්ද සහ ඒක වැඩ කරන්නේ කොහොමද: model එක, ඒකේ ඉතිහාසය සහ fetch-execute cycle එක (1 ඉඳන් 3 වෙනකම් කොටස්).
  • මේකෙන් operating system එකට ලැබෙන දේ: processes, PCB, interrupts සහ memory protection (4 වෙනි කොටස).
  • මේ ක්‍රමයේ තියෙන පාඩුව: von Neumann bottleneck එක, model එක ඇතුළෙන්ම කරපු දියුණු කිරීම් සහ ඒවයේ සීමා (5 ඉඳන් 7 වෙනකම් කොටස්).
  • මේකට පස්සේ එන්නේ මොනවාද: Unit 13 එකේ තියෙන තාක්ෂණ (8 වෙනි කොටස).
  • Exam එකේදී මේක අහන්නේ කොහොමද: කොටස් අනුව past paper ප්‍රශ්න (9 වෙනි කොටස).

1. Stored-program අදහස එක රූපයකින්

Teachers' Guide එක මේ model එක වාක්‍ය තුනකින් දෙනවා. මේ architecture එකේ CPU එකක්, memory එකක් සහ input output devices තියෙනවා. "The program is stored in the memory." CPU එක memory එකෙන් සැරේකට එක instruction එක ගානේ අරගෙන execute කරනවා (Teachers' Guide 2.3, page 67) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 73). සිංහල Guide එක මේ model එකට කියන්නේ "වොන් නියුමාන් ආකෘතිය" කියලා. Memory එක ඇතුළේ "දත්ත සහ උපදෙස්" (data and instructions) දෙකම තියෙනවා කියලා ඒකේ කියනවා (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 72), ඒ වගේම stored-program වාක්‍යය ලියන්නේ "පරිගණක වැඩසටහන තැන්පත් වන්නේ පරිගණක මතකයෙහි ය" කියලා (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 73).

සිංහල Guide එකේ 73 වෙනි පිටුවේ පොඩි අකුරු වැරදීමක් තියෙනවා. CPU එකේ නම ඒකේ මුද්‍රණය කරලා තියෙන්නේ "මධ්‍යම සැපයුම් ඒකකය" කියලා. හරි නම තමයි "මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය" (central processing unit) කියන එක, 72 වෙනි පිටුවේ ඒක හරියටම තියෙනවා.

Syllabus එකේ කොටස් ටික මෙහෙමයි දක්වන්නේ (Syllabus 2.3, page 8) (විෂය නිර්දේශය 2.3, පිටුව 9):

  • Control unit (CU). පරිගණක පද්ධතියේ හැම device එකකම signals පාලනය කරන්නේ මේකෙන් (Teachers' Guide 2.3, page 67) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 72). සිංහල Guide එක මේකට කියන්නේ "පාලන ඒකකය" කියලා.
  • Arithmetic and logic unit (ALU). ගණිතමය සහ තාර්කික වැඩ කරන්නේ මේකෙන්. සිංහල Guide එක මේකට කියන්නේ "අංක ගණිතමය සහ තාර්කික ඒකකය" කියලා.
  • Registers. Processor එක ඇතුළේ තියෙන පුංචි data රඳවන තැන්. Guide එක කියන්නේ register එකක "may hold an instruction, a storage address, or any kind of data" කියලා (Teachers' Guide 2.3, page 67) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 72). සිංහල Guide එක registers වලට කියන්නේ "මතක රෙජිස්තර" කියලා.
  • Memory. Program එක සහ data තියාගන්නේ මේකෙයි.
  • Input and output devices.
  • Buses. කොටස් අතරේ data සහ control signals අරගෙන යන වයර් කට්ටල.

Memory කොටුව දිහා ආයේ බලන්න. ඒකේ programs වලට වෙනම තැනකුයි data වලට වෙනම තැනකුයි නෑ. Instructions සහ data දෙකම තියෙන්නේ එකම memory එක ඇතුළේ binary words විදිහටයි. CPU එක මේ දෙකම කියවන්න පාවිච්චි කරන්නේ එකම buses ටිකයි. මේ රූපය හොඳට මතක තියාගන්න. මේ post එකේ ඉතුරු හැම කොටසක්ම ගොඩනැගෙන්නේ මේ රූපය උඩයි.

සිංහල නම් වලත් වෙනසක් තියෙනවා. සිංහල Guide එක bus එකකට කියන්නේ "පථය" කියලා. හැබැයි 2025 සිංහල paper එකේ තියෙන්නේ "යොමු (address) බසය", "දත්ත (data) බසය" සහ "පාලන (control) බසය" කියලා. එකම දේට සිංහල නම් දෙකක් තියෙන නිසා English නම් හොඳට මතක තියාගන්න.

2. Stored program එකට කලින් තිබුණු දේ

මුල්ම electronic computers වල program එක memory එකේ තියාගෙන හිටියේ නැති නිසා, මේ stored-program අදහස ඒ කාලේ ලොකු අලුත් දෙයක් වුණා.

Tape සහ cables වල තිබුණු programs

Harvard Mark I එකේ instructions කියෙව්වේ හිල් කරපු paper tape එකකින්. ඒකේ data තිබුණේ වෙනම counters ඇතුළේ. Instructions සහ data වලට වෙන වෙනම තැන් තියෙන මේ design එකට අද කියන්නේ Harvard architecture කියලා (Harvard architecture).

John Mauchly සහ J. Presper Eckert හදපු ENIAC තමයි මුල්ම electronic digital computer එක වුණේ (Teachers' Guide 2.1, page 56) (ගුරු අත්පොත 2.1, පිටුව 62). ඒ ගැන කියන්නේ ඒක "originally programmed by electrically connecting subsystems with cables" කියලා (Stored-program computer). අලුත් program එකක් දානවා කියන්නේ වයර් අලුතින් ගහන්න ඕන කියන එකයි.

1945 වාර්තාව

1945 දී John von Neumann First Draft of a Report on the EDVAC කියන වාර්තාව ලිව්වා. ඒකෙන් විස්තර කළේ තමන්ගේ program එක memory එක ඇතුළේම තියාගන්න මැෂිමක් ගැනයි. ටයිප් කරපු ඒ වාර්තාවේ දිනය තිබුණේ 1945 ජූනි 30 කියලා, ඒකේ තිබුණේ von Neumann ගේ නම විතරයි (First Draft of a Report on the EDVAC).

"von Neumann architecture" කියන නම සම්පූර්ණයෙන්ම සාධාරණ නෑ. ඒ වාර්තාවේ ENIAC නිර්මාණකරුවන් වුණු Eckert සහ Mauchly ගේ නම් තිබුණේ නෑ. කලින් තිබුණු team meetings වලින් මේ අදහස ආපු බව EDVAC කණ්ඩායමේ සමහර සාමාජිකයෝ කිව්වා (First Draft of a Report on the EDVAC). මේ අදහසට theory මූලයක් තිබුණා: Alan Turing 1936 දී හඳුන්වලා දුන්න universal machine එක ගැන von Neumann දැනගෙන හිටියා (Stored-program computer).

ඇත්තටම වැඩ කරපු මුල්ම මැෂින්

  • Manchester Baby. 1948 ජූනි 21 වෙනිදා, තමන්ගේ memory එකේ electronic විදිහට store කරපු program එකක් run කරපු මුල්ම computer එක බවට මේක පත්වුණා (University of Manchester).
  • EDSAC. කේම්බ්‍රිජ් වලදී 1949 මැයි 6 වෙනිදා මේකේ පළමු program එක run වුණා (Centre for Computing History).
  • EDVAC. මේක 1949 අගෝස්තු වලදී භාර දුන්නත්, සම්පූර්ණයෙන්ම වැඩ කළේ 1951 වෙනකම්ම නෑ (Centre for Computing History).

මාධ්‍ය දෙක එකඟ වෙන්නෙත් නෑ. English Guide එක මුල්ම stored-program computer එක විදිහට නම් කරන්නේ EDVAC එකයි. සිංහල Guide එක ඒ තැන දෙන්නේ EDSAC එකට, ඒකට කියන්නේ "ලොව ප්‍රථම ආචයන ක්‍රමලේඛන පරිගණකය" කියලා. ඒ සිංහල පිටුවේම පැස්කල්ගේ ගණක යන්ත්‍රය තියෙන්නේ 1644 කියලා. English පිටුවේ තියෙන්නේ 1642.

3. Fetch-execute චක්‍රය

CPU එක stored program එකක් run කරන්නේ fetch-execute cycle එක පාවිච්චි කරලයි. Teachers' Guide එකේ පියවර තුනක් පෙන්වනවා: memory එකෙන් instruction එකක් fetch කරනවා, decode කරනවා, execute කරනවා (Teachers' Guide 2.3, page 68) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 73). සිංහල Guide එක මේ cycle එකට කියන්නේ "සෙවුම්- ඉෂ්ට චක්‍රය" කියලා. හැබැයි සිංහල syllabus එකේ තියෙන්නේ "ආහරණ-ක්‍රියාකරවුම් චක්‍රය" කියලා (විෂය නිර්දේශය 2.3, පිටුව 9). එකම දේට සිංහල නම් දෙකක් තියෙන නිසා, මේ post එකේදී English නම පාවිච්චි කරනවා.

Cycle එකේ එක වටයක් වෙන හැටි බලමු:

  1. Fetch. ඊළඟට තියෙන instruction එකේ address එක තියෙන්නේ program counter එකේ. සිංහල Guide එක මේකට කියන්නේ "වැඩසටහන් ගණකය" කියලා (ගුරු අත්පොත 5.3, පිටුව 147). CPU එක address bus එක හරහා මේ address එක memory එකට යවනවා. Control bus එකෙන් read signal එක අරගෙන යනවා. Instruction එක data bus එක දිගේ register එකක් ඇතුළට එනවා.
  2. Decode. Control unit එක මේ instruction එක කියවලා කරන්න ඕන දේ තේරුම් ගන්නවා.
  3. Execute. ALU එකෙන් හරි වෙනත් කොටසකින් හරි ඒ වැඩේ කරනවා. මේකට තව memory reads හෝ writes ඕන වෙන්න පුළුවන්, හැබැයි මේ පාර data වලට.
  4. Next. Program counter එක ඊළඟ instruction එකට මාරු වෙනවා, ඊටපස්සේ ආයෙත් cycle එක මුල ඉඳන් පටන් ගන්නවා.

දැන් බලන්න stored-program අදහස ක්‍රියාත්මක වෙන හැටි. පළවෙනි පියවරේදී CPU එක memory එකෙන් කියවන්නේ instruction එකක්. තුන්වෙනි පියවරේදී ඒ memory එකෙන්ම, ඒ buses වලින්ම data කියවන්න පුළුවන්. Memory එක දන්නේ නෑ මොන word එකද instruction එක කියලා. ඒක තීරණය කරන්නේ program counter එක විතරයි.

4. Stored program එක සහ OS පාඩම

Unit 5 එකේ operating system පාඩම හැම පියවරකදීම රැඳිලා තියෙන්නේ මේ stored-program අදහස උඩයි.

Memory එකේ තියෙන program එකක් process එකක් වෙන හැටි

Teachers' Guide එක කියන්නේ "a process is basically a program in execution" කියලයි (Teachers' Guide 5.3, page 134) (ගුරු අත්පොත 5.3, පිටුව 145). සිංහල Guide එකේ තියෙන්නේ "ක්‍රියාකාරී තත්වයේ පවතින ක්‍රමලේඛයක්" කියලා. Program එකක් run කරන්න නම්, OS එක ඒක main memory එකට copy කරන්න ඕන. මේක කරන්න පුළුවන් වෙන්නේ program එකක් කියන්නේ OS එකට load කරන්න පුළුවන් data ජාතියක් නිසා විතරයි. ENIAC වගේ මැෂිමක නම් "loading a program" කියන්නේ වයර් ගහන එකටයි.

PCB එකෙන් fetch-execute cycle එක බේරලා තියාගන්න හැටි

Process Control Block (PCB) එකෙන් හැම process එකකම program counter එක තියාගන්නවා. Guide එක ඒකට කියන්නේ "a pointer to the address of the next instruction to be executed for this process" කියලයි. ඒ වගේම CPU registers ත් ඒකේ තියාගන්නවා (Teachers' Guide 5.3, page 136) (ගුරු අත්පොත 5.3, පිටුව 147). සිංහල Guide එක PCB එකට කියන්නේ "ක්‍රියායන පාලන ඛණ්ඩය" කියලා.

මේවා තමයි 3 වෙනි කොටසේ අපි කතා කරපු registers. Context switch එකකදී, OS එක පරණ process එකේ "saves the content of all processor registers" ඒකේ PCB එක ඇතුළේ save කරගන්නවා (Teachers' Guide 5.3, page 137) (ගුරු අත්පොත 5.3, පිටුව 148). සිංහල Guide එක context switch එකකට කියන්නේ "සන්දර්භ ස්විචය" කියලා. පස්සේ ආයෙත් ඒ අගයන් ආපහු දාලා, fetch-execute cycle එක නැවතුණු instruction එකේ ඉඳන්ම ඉස්සරහට කරගෙන යනවා.

Interrupts වලින් ඊළඟ instruction එක වෙනස් කරන හැටි

Guide එක කියන විදිහට interrupt එකක් කියන්නේ "is an event that alters the sequence of execution of process" (Teachers' Guide 5.3, page 135) (ගුරු අත්පොත 5.3, පිටුව 145). සිංහල Guide එක ඒකට කියන්නේ "අතුරුබිඳුම", "ක්‍රියායනයක ක්‍රියාකාරීත්ව පෙළගැස්ම වෙනස් කරන සිදුවීමක්" කියලා. Von Neumann විදිහට බැලුවොත්, interrupt එකකින් කරන්නේ program counter එක වෙනස් කරන එකයි. එතකොට CPU එක memory එකේ වෙනත් තැනකින් instructions fetch කරන්න පටන් ගන්නවා.

Programs ගොඩකට එකම memory එකක්

Multiprogramming වලදී එක සැරේ programs ගොඩක් memory එකේ තියෙනවා. ඒවයේ code සහ data share කරගන්නේ එකම memory එකයි. ඉතින්, එක program එකකට තව program එකක memory එක වෙනස් කරන්න බැරි වෙන්න OS එකෙන් නවත්වන්න ඕන. මෙතැනදී virtual memory උදව් වෙනවා: හැම virtual address එකක්ම physical address එකකට translate වෙනවා, මේකෙන් memory protection ලැබෙනවා (Teachers' Guide 5.4, page 142). සිංහල Guide එක memory management unit (MMU) එකෙන් වෙන address mapping එක විස්තර කරනවා (ගුරු අත්පොත 5.4, පිටුව 152), ඒ වගේම virtual memory වලට "අතථ්‍ය මතකය" කියනවා (ගුරු අත්පොත 5.4, පිටුව 153). හැබැයි ඒකේ 152 සහ 153 පිටුවල memory protection ගැන වාක්‍යය නෑ. අදහස නම් එකමයි.

5. Von Neumann bottleneck එක

Stored-program අදහසේ පොඩි පාඩුවකුත් තියෙනවා. CPU එකයි memory එකයි කතා කරන්නේ එකම එක පාරකින්. හැම instruction එකක්ම සහ හැම data කෑල්ලක්ම යන්න ඕන ඒ පාර දිගේමයි.

1977 දී John Backus තමන්ගේ Turing Award දේශනයේදී මේ ප්‍රශ්නයට නමක් දුන්නා. එයා විස්තර කළේ "a connecting tube that can transmit a single word between the CPU and the store" කියලයි. ඊටපස්සේ එයා මෙහෙම ලිව්වා: "I propose to call this tube the von Neumann bottleneck" (Backus, 1978). මේ අදහස syllabus එකෙන් එළියේ තියෙන්නේ, හැබැයි syllabus එකේ "beyond von Neumann" කියලා කොටසක් තියෙන්නේ ඇයි කියලා තේරුම් ගන්න මේක උදව් වෙනවා.

කාලයත් එක්ක මේ ප්‍රශ්නය තවත් දරුණු වුණා. Processor එකේ වේගය වැඩි වුණු තරමට memory එකේ වේගය වැඩි වුණේ නෑ. 1995 දී Wulf සහ McKee මේ ප්‍රතිඵලයට කිව්වේ memory wall කියලා: CPU එක memory එක එනකම් රස්තියාදු වෙන වෙලාව වැඩි වේගෙන වැඩි වේගෙන යනවා (Wulf and McKee).

උදාහරණයක් බලමු. ගබඩා කාමරයට එකම එක පටු දොරක් තියෙන කුස්සියක ඉන්න හරිම වේගවත් කුක් කෙනෙක් ගැන හිතන්න. කුක්ට හරිම ඉක්මනට වැඩ කරන්න පුළුවන්. හැබැයි හැම බඩුවක්ම සහ recipe එකේ හැම පිටුවක්ම ගේන්න වෙන්නේ අර එකම පටු දොරෙන්. කුක්ගේ වේගය තව වැඩි කළාට වැඩක් නෑ. දොර පළල් කළොත්, නැත්නම් කුක් ළඟින්ම රාක්කයක් තිබ්බොත් ඊට වඩා ලොකු උදව්වක් වෙනවා.

6. Von Neumann model එක ඇතුළෙන්ම කරපු දියුණු කිරීම්

Engineers ලා model එක එහෙමම තියාගෙන, මේ bottleneck එක වහන්න අලුතින් කොටස් එකතු කළා. මේ කොටස් වලින් දෙකක් syllabus එකේ තියෙනවා. දෙකක් නෑ.

Cache memory (2.4)

මේ කොටස syllabus එකේ තියෙනවා. Cache එකක් කියන්නේ CPU එක ළඟින්ම තියෙන හරිම පොඩි, ඒ වගේම හරිම වේගවත් memory එකක්. Teachers' Guide එක කියන්නේ මේකේ ගබඩා කරන්නේ "program instructions that are frequently accessed" කියලයි (Teachers' Guide 2.4, page 70) (ගුරු අත්පොත 2.4, පිටුව 77). සිංහල Guide එක cache එකට කියන්නේ "වාරක මතකය" කියලා, ඒකේ තියාගන්නේ "නිතර භාවිත වන උපදෙස්" බව කියනවා. L1 cache එක හරිම වේගවත්, පොඩියි, ඒක සාමාන්‍යයෙන් තියෙන්නේ processor chip එක ඇතුළේමයි. L2 සහ L3 ඊට වඩා විශාලයි, වේගය අඩුයි (Teachers' Guide 2.4, page 71) (ගුරු අත්පොත 2.4, පිටුව 77). EDSAC හදපු Maurice Wilkes 1965 දී "slave memory" කියන නමින් මේ අදහස ඉදිරිපත් කළා (Wilkes, 1965).

අර කුක්ගේ උදාහරණයෙන් බැලුවොත්, cache එක කියන්නේ කුක් ළඟින්ම තියෙන රාක්කයයි. එතකොට ගබඩා කාමරේට යන ගමන් ගොඩක් අඩු වෙනවා.

Split instruction සහ data caches

මේ කොටස syllabus එකෙන් එළියේ තියෙන්නේ. අද කාලේ තියෙන බොහෝමයක් processors වල L1 cache එක කොටස් දෙකකට කඩනවා: instruction cache එකක් සහ data cache එකක් විදිහට. එතකොට CPU එකට එකම වෙලාවේ instruction එකක් fetch කරන්නත් data කියවන්නත් පුළුවන්. හැබැයි program එකට පේන්නේ එකම memory එකක් විදිහටයි, ඒ නිසා stored-program අදහස එහෙමම තියෙනවා. මේ design එකට කියන්නේ modified Harvard architecture කියලා (Modified Harvard architecture).

Teachers' Guide එකේ 70 වෙනි පිටුවේ cache ගැන කියද්දී තියෙන්නේ "program instructions" විතරයි. සිංහල Guide එකේ 77 වෙනි පිටුවෙත් තියෙන්නේ "උපදෙස්" විතරයි. හැබැයි cache එකේ data ත් තියාගන්නවා. Split L1 cache එකක එක භාගයක් තියෙන්නේම data වලට විතරයි.

Pipelining

මේ කොටස syllabus එකෙන් එළියේ තියෙන්නේ. Fetch-execute cycle එකේ තියෙන්නේ එකිනෙකට වෙනස් පියවරවල්. Pipelining වලින් කරන්නේ ඒ පියවරවල් එකිනෙක උඩින් overlap කරලා run කරන එකයි. CPU එක instruction 1 එක execute කරන අතරේ, instruction 2 එක decode කරනවා, ඒ වගේම instruction 3 එක fetch කරනවා. ඒක "a technique for implementing instruction-level parallelism within a single processor" (Instruction pipelining). IBM Stretch project එකෙන් (1956 ඉඳන් 1961 වෙනකම්) තමයි අපිට Fetch, Decode සහ Execute කියන වචන ලැබුණේ (එම මූලාශ්‍රයම).

Multi-core processors (2.3)

මේ කොටස syllabus එකේ තියෙනවා. Multi-core processor එකක එක chip එකක් ඇතුළේ cores දෙකක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් තියෙනවා. හැම core එකකින්ම program instructions කියවලා execute කරනවා. ඒ නිසා processor එකට "can run multiple instructions on separate cores at the same time" පුළුවන් වෙනවා (Teachers' Guide 2.3, page 68) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 74). සිංහල Guide එක මේකට කියන්නේ "බහු-හර සකසන" කියලා. Guide එකේ මේකට අවශ්‍යතා තුනක් දක්වනවා. Program එකක කෑලි parallel run කරන එක. Parallel programming වලට ඉඩ දෙන එක. එක machine එකකින් ඉහළ performance එකක් ලබා ගන්න එක (Teachers' Guide 2.3, page 68) (ගුරු අත්පොත 2.3, පිටුව 74).

7. මේ දියුණු කිරීම් වල තියෙන සීමා

හැම දියුණු කිරීමකින්ම උදව්වක් ලැබෙනවා. හැබැයි එකකින්වත් bottleneck එක අයින් වෙන්නේ නෑ. ඒ සමහර ඒවයින් අලුත් ප්‍රශ්නත් ඇති වුණා.

Cores වැඩි වෙද්දී එකම memory එක share කරගැනීම

හැම core එකකටම තමන්ගේම registers සහ L1 cache එකක් තියෙනවා. හැබැයි මේ cores ඔක්කොම share කරගන්නේ main memory එකයි. Cores ගොඩකට එක සැරේ memory එක ඕන වුණාම, ඒ හැමෝම පොරබදන්නේ අර එකම පාරටයි (5 වෙනි කොටසේ කතා කරපු shared path එක). Bottleneck එක අයින් වෙලා නෑ, ඒක හැමෝම අතරේ share වෙලා විතරයි. (මේ අන්තිම කරුණ තර්කානුකූල නිගමනයක් මිසක් උපුටා ගැනීමක් නෙවෙයි.)

රස්නය නිසා වේග තරඟය නැවතීම

Chip හදන අය cores ගොඩකට මාරු වුණු හේතුව Resource Book එකේ තියෙනවා, පරිගණක ආකෘති (13.3) පිටුවල. වැඩි වේගයකින් වැඩ කරන transistors වැඩි වෙන්න වැඩි වෙන්න "excessive heat" හැදෙනවා (Resource Book 13.3, page 147) (Resource Book 13.3, පිටුව 165). Hennessy සහ Patterson විස්තර කරන්නෙත් මේ හැරවුමමයි: Dennard scaling වල අවසානය සහ Moore's law එක බිඳ වැටීම (Hennessy and Patterson, 2019).

Compute කරනවට වඩා data එහා මෙහා ගෙනියන්න යන වියදම වැඩි වීම

Mutlu සහ අනිත් අය මේ වියදම ගැන ලියනවා. එයාලා කියන්නේ "data movement is very expensive in terms of bandwidth, energy and latency, much more so than computation" කියලයි (Mutlu et al., 2019). Energy පැත්තෙන් මැනලා බැලුවත් පේන්නේ von Neumann bottleneck එකම තමයි.

කලින් අනුමාන කිරීමෙන් රහස් එළියට යාම

ගැඹුරු pipeline එකක් නොනැවතී වැඩ කරන්න නම් ඊළඟට එන instructions මොනවද කියලා කලින් අනුමාන කරනවා. 2018 දී researchers ලා Spectre ප්‍රහාරය පෙන්නුවා. Programs වල රහස් එළියට ගන්න මේ speculative execution එකෙන් උගුල් අටවනවා (Spectre). වේගය වැඩි කරන්න ගිය ක්‍රමයක් ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වුණා. මේක Unit 6 එකේ security වලට සම්බන්ධයි, හැබැයි Spectre කියන එක syllabus එකෙන් එළියේ තියෙන්නේ.

8. Unit 13 එකේ තියෙන Beyond von Neumann

Syllabus එක ළමයින්ගෙන් බලාපොරොත්තු වෙනවා "the technologies beyond von-Neumann computers" ගැන පුරෝකථනය කරන්න (Syllabus 13.3, page 49) (විෂය නිර්දේශය 13.3, පිටුව 47). සිංහල syllabus එකේ තියෙන්නේ "වොන් නියුමාන් පරිගණකයෙන් ඔබ්බට තාක්ෂණ පුරෝකථනය" කියලා. Resource Book එක කියන විදිහට von Neumann computer එක "has now been pushed to its extreme limits of capabilities" තත්වයට පත්වෙලා තියෙනවා (Resource Book 13.3, page 147) (Resource Book 13.3, පිටුව 165). 5 සහ 7 කොටස් වලින් පෙන්නුවේ අන්න ඒ සීමාවන් තමයි: bottleneck එක, memory wall එක සහ රස්නය.

සිංහල පොත්වල මේ නම ක්‍රම දෙකකට ලියනවා. සිංහල syllabus එකෙයි Teachers' Guide එකෙයි ලියන්නේ "නියුමාන්" කියලා. සිංහල Resource Book එකේ 5.5 රූපයේ ලියලා තියෙන්නේ "වොන් නියුමන් නිර්මිතය" කියලා (Resource Book 13.3, පිටුව 165). මේ දෙකෙන්ම කියවෙන්නේ එකම කෙනා ගැනයි. මේ අකුරු වෙනස නිසා exam එකේදී ලකුණු කැපෙන්නේ නෑ කියලා අපි හිතනවා, හැබැයි මේක අපේ අනුමානයක් මිසක් නිල නීතියක් නෙවෙයි.

Syllabus එකේ තියෙන දේවල්

  • Quantum computing. සම්ප්‍රදායික bit එකකට තියෙන්නේ අවස්ථා දෙකයි. Quantum computer එකක් quantum physics පාවිච්චි කරනවා, ඒ වගේම "can represent information using multiple states" පුළුවන් වෙනවා (Resource Book 13.3, page 147) (Resource Book 13.3, පිටුව 165). සිංහල Resource Book එක මේකට කියන්නේ "ක්වොන්ටම් පරිගණනය" කියලා.
  • Nature-inspired computing. කුහුඹු ජනපද, මී වද සහ කුරුළු රංචු තොරතුරු හසුරුවන විදිහ researchers ලා අනුකරණය කරනවා. උදාහරණ විදිහට neural networks, swarm intelligence සහ evolutionary computation දක්වන්න පුළුවන් (Resource Book 13.3, pages 147 and 148) (Resource Book 13.3, පිටුව 166). සිංහල Resource Book එක මේකට කියන්නේ "ප්‍රකෘති අනුප්‍රේරිත පරිගණන" කියලා.
  • Biology-inspired computing. ජීවී සෛල වැඩ කරන විදිහෙන් ගත්ත membrane computing සහ artificial immune systems මේකට උදාහරණයි (Resource Book 13.3, page 148) (Resource Book 13.3, පිටුව 166). සිංහල syllabus එක මේකට කියන්නේ "ජෛව අනුප්‍රේරිත පරිගණනය" කියලා (Syllabus 13.3, page 49) (විෂය නිර්දේශය 13.3, පිටුව 47).

Syllabus එකෙන් පිට දැනට කෙරෙන පර්යේෂණ

  • In-memory computing. Data ටික CPU එකට ගෙනියන්නේ නැතුව, memory එක ඇතුළේදීම හෝ ඒ ළඟදීම වැඩේ කරලා දානවා. මේකෙන් කෙලින්ම bottleneck එකට පහර දෙනවා (Mutlu et al., 2019).
  • Neuromorphic chips. 2014 දී IBM සමාගම spiking neurons මිලියනයක් තියෙන TrueNorth chip එක ගැන විස්තර කළා. ඒක නිර්මාණය කරපු අය ඒකට කියන්නේ "non-von Neumann architecture" එකක් කියලයි. ඒකෙන් milliwatts 63 ක් වගේ පුංචි බලයකින් video process කරන්න පුළුවන් වුණා (Merolla et al., 2014).

9. Von Neumann ගැන Past paper ප්‍රශ්න

Examiners ලා Unit 2 ඉඳන් Unit 13 වෙනකම්ම මේ idea එක test කරනවා. නව නිර්දේශයේ papers 8 න් 7 කම von Neumann architecture (2.3) එක අහලා තියෙනවා, ඒකෙදි MCQs 5 ක් සහ Paper II එකේ ලකුණු 9 ක් එකතුවක් විදිහට තියෙනවා. Models of computing (13.3) කොටසත් 8 න් 7 කම තියෙනවා, ඒකෙදි MCQs 7 ක් සහ Paper II ලකුණු 5 ක් අහලා තියෙනවා. 2023 (held 2024) paper එකට නිල marking scheme එකක් නෑ, ඒ නිසා ඒකේ ලකුණු ඇස්තමේන්තු කරපුවා.

ළමයි උත්තර බලන්න කලින් මේ ප්‍රශ්න තනියම උත්සාහ කරන්න ඕන. උත්තර මේ post එකේ නෑ. වරහන් ඇතුළේ තියෙන කොටසින් බලන්න පුළුවන් කොතැනද ඒක තියෙන්නේ කියලා.

  • 2025 Paper I, Q6 සහ 2026 Paper I, Q4: memory read එකකට සම්බන්ධ වෙන buses මොනවද (1 සහ 3 කොටස්).
  • 2021 (held 2022) Paper I, Q4: program එකක් load කිරීම, program counter එක සහ fetch-decode-execute cycle එක (3 සහ 4 කොටස්).
  • 2026 Paper I, Q5 සහ 2025 Paper I, Q7: program counter එක සහ registers වල තියාගන්නේ මොනවාද (3 වෙනි කොටස).
  • 2020 Paper II, A, Q3(a)(ii) සහ 2022 (held 2023) Paper II, A, Q4(c): fetch-execute cycle එකේ පියවරවල් (3 වෙනි කොටස).
  • 2024 Paper II, B, Q10(a): එක Python statement එකකට අදාළ CPU instructions (1 සහ 3 කොටස්).
  • 2023 (held 2024) Paper I, Q5: context switch සහ interrupt මඟින් CPU එක run කරන instructions වෙනස් කරන හැටි (4 වෙනි කොටස).
  • 2024 Paper II, B, Q10(c)(iii): context switch එකකදී PCB එක ඇතුළේ තියෙන program counter එක (4 වෙනි කොටස).
  • 2021 (held 2022) Paper II, B, Q10(c)(i) සහ (ii): එක processor එකක tasks ගොඩක් run කිරීම, සහ physical memory එකට වඩා ලොකු programs (4 වෙනි කොටස).
  • 2020 Paper I, Q1 සහ 2021 (held 2022) Paper II, B, Q10(a)(iii): cache සහ volatile memory (6 වෙනි කොටස).
  • 2021 (held 2022) Paper II, B, Q10(a)(ii): එක computer එකකට processors ගොඩක් අවශ්‍ය වීම (6 සහ 7 කොටස්).
  • 2020 Paper I, Q50, 2024 Paper I, Q50, 2026 Paper I, Q49 සහ 2026 Paper II, B, Q7(c): quantum computing (8 වෙනි කොටස).
  • 2019 Paper I, Q33, 2020 Paper I, Q49 සහ 2025 Paper I, Q50: nature-inspired සහ biology-inspired computing (8 වෙනි කොටස).

පරණ syllabus එක, අමතර පුහුණුවට විතරක්:

  • 2017 Paper I, Q1: stored-program සංකල්පය මුලින්ම ඉදිරිපත් කළේ කවුද. මුලින්ම 2 වෙනි කොටස කියවන්න. ඉතිහාසය එක නමකට වඩා ටිකක් සංකීර්ණයි.
  • 2011 Paper I, Q33: von Neumann architecture එකෙන් එහාට යන දියුණුව නවත්තලා තිබුණේ මොකක්ද (5 සහ 7 කොටස්).
  • 2014 Paper II, A, Q4(a) සහ 2016 Paper II, A, Q4(b): address bus එකේ පළල සහ ඒකට address කරන්න පුළුවන් memory ප්‍රමාණය (1 වෙනි කොටස).

Syllabus එකෙන් පිට මූලාශ්‍ර

Syllabus එක, Teachers' Guide සහ Resource Book පිටු, English මාධ්‍යය සහ සිංහල මාධ්‍යය දෙකෙන්ම text එක ඇතුළේ දක්වලා තියෙනවා. අනිත් මූලාශ්‍ර මෙන්න මේවායි:

  • John Backus, "Can Programming Be Liberated from the von Neumann Style? A Functional Style and Its Algebra of Programs", Communications of the ACM 21(8), 1978. PDF, DOI 10.1145/359576.359579.
  • First Draft of a Report on the EDVAC (1945). Wikipedia summary.
  • Stored-program computer. Wikipedia.
  • University of Manchester, "How a 70-year-old 'Baby' changed the face of modern computing". Article.
  • Centre for Computing History, "EDSAC runs its first program". Page.
  • Centre for Computing History, "EDVAC is delivered to the Ballistics Research Laboratory". Page.
  • Harvard and modified Harvard architecture. Wikipedia.
  • Maurice Wilkes, "Slave Memories and Dynamic Storage Allocation", IEEE Transactions on Electronic Computers EC-14(2), 1965. Summary.
  • Instruction pipelining. Wikipedia.
  • Wm. A. Wulf and Sally A. McKee, "Hitting the Memory Wall: Implications of the Obvious", Computer Architecture News 23(1), 1995. Record.
  • John L. Hennessy and David A. Patterson, "A New Golden Age for Computer Architecture", Communications of the ACM, 2019. DOI 10.1145/3282307.
  • Moore's law, with Moore's 1965 and 1975 statements and the House estimate. Wikipedia.
  • Onur Mutlu, Saugata Ghose, Juan Gómez-Luna and Rachata Ausavarungnirun, "Processing Data Where It Makes Sense: Enabling In-Memory Computation", 2019. arXiv.
  • Spectre and Meltdown. Project site.
  • Scott Aaronson, "The Limits of Quantum Computers", Scientific American 298(3), 2008. Author's draft.
  • Paul A. Merolla and others, "A Million Spiking-Neuron Integrated Circuit with a Scalable Communication Network and Interface", Science 345(6197), 2014. DOI 10.1126/science.1254642.

මේ Explained එක බෙදාගන්න

A/L ICT කරන යාළුවෙකුට යවන්න.

මේ ලිපියට link කරන ලිපි

  1. සිංහල

    OS පාඩමට කලින් fetch-execute cycle එක ඉගෙන ගන්න ඕනේ ඇයි

    Fetch-execute cycle එකයි OS පාඩමයි එකම කතාවක් විදිහට. කෑලි ඉගෙන ගන්න ඕනේ පිළිවෙළ සහ ඇයි කියලා, එක program එකක් double-click එකේ ඉඳන් exit වෙනකම්, exam එක මේක අහන හැටි, අද computers වල තියෙන දේ සහ Grade 13 එකේ මේවා ආයෙ එන තැන්.

  2. සිංහල

    Stored program අදහස සහ bottleneck එක

    Stored-program idea එක කියන්නේ von Neumann design එකේ strength එක වගේම ඒකේ ප්‍රධාන limit එක හැදෙන හේතුවයි. මේකෙන් Unit 2 model එක, Unit 5 processes සහ Unit 13 beyond von Neumann එකට එකතු වෙනවා.

තවත් Explained

  1. Layer 2 සහ Layer 3 switch වල වෙනස්කම් සහ ඇත්තටම පාවිච්චි වෙන තැන්

    Layer 2 සහ Layer 3 switch එකක් වෙනස් වෙන්නේ කොහොමද, ඒවගේ වැඩ මොනවද, network වල දැන් සහ ඉස්සරහට ඒවා පාවිච්චි වෙන්නේ කොහෙද, ඒ වගේම මේවා අහන A/L ICT past paper ප්‍රශ්න උත්තර එක්කම.

    සිංහලපියවර 7ක්
  2. A/L ICT 2027 දෙවැනි පාර ලියන අයට past papers සහ unit weights අනුව හදපු study plan එක

    2027 දී A/L ICT ආයෙත් ලියන ළමයින්ට හදපු study plan එකක්. 2026 results, වැඩිම ලකුණු තියෙන units, past papers එක්ක පාඩම් කරන විදිහ, මාසෙන් මාසෙට යන timeline එකක් සහ මේ site එකේ තියෙන free papers ගැන මේකෙන් පැහැදිලි කරනවා.

    සිංහලපියවර 7ක්
  3. 2026 Paper II Q9 හි lists of tuples එක්ක Python functions සහ sequential search

    2026 Paper II Q9 පියවරෙන් පියවර. Fine rule එකේ තේරුම් දෙක, if සහ elif එක්ක function එකක්, loop එකකින් හදන list of tuples, -1 දෙන sequential search එක සහ මේ දේවල් Paper I එකේ එන හැටි.

    සිංහලපියවර 7ක්
All Explained