අන්තර්ගතයට යන්න
mcqdinethlive

Boolean simplification MCQ lone letter rule එකෙන් හදන ක්‍රමය

Boolean simplification පියවර පිටුපස තියෙන ප්‍රධාන හේතුව, ඒක පදනම් කරගෙන හදාගත්ත moves හතරක් සහ 2011 ඉඳන් 2026 වෙනකම් past paper MCQ 11ක් මේ ක්‍රමයෙන් හදලා, හැම එකක්ම key එකත් එක්ක check කරපු හැටි.

ඉංග්‍රීසියෙන් කියවන්න

ළමයි, මේ post එකෙන් පැහැදිලි කරන්නේ Unit 4 වල එන Boolean simplification MCQ හදන්න එක ක්‍රමයක් ගැන. ඊටපස්සේ ඒක ඇත්ත past paper ප්‍රශ්න වලට පාවිච්චි කරලා බලමු. මේ ක්‍රමය පදනම් වෙන්නේ එකම එක හේතුවක් උඩ. ඒ හේතුව මතක තියාගත්තොත් ළමයින්ට law names කටපාඩම් කරන්නේ නැතුව විභාග ශාලාවේදී වුණත් අදාළ පියවර ගොඩනගාගන්න පුළුවන්.

මේ post එක ප්‍රධාන කොටස් පහකට බෙදලා තියෙනවා

  • ක්‍රමය වැඩ කරන්නේ ඇයි: MCQ එකක "simplest" කියන එකේ තේරුම, සහ lone letter rule එක ඒකේ හේතුවත් එක්ක (sections 1 සහ 2).
  • ක්‍රමය: Moves හතරක් සහ එක් fallback ක්‍රමයක් (section 3).
  • Past papers වලට ක්‍රමය පාවිච්චි කරන හැටි: Algebra MCQ, Karnaugh map MCQ සහ De Morgan MCQ හැම එකක්ම ඒවයේ key එකත් එක්ක check කරලා බලන හැටි (sections 4 ඉඳන් 6 වෙනකම්).
  • Paper II වලදී ක්‍රමය පාවිච්චි කරන හැටි: හැම move එකක්ම named laws බවට පත් වෙන හැටි (section 7).
  • තනියම කරලා බලන්න: තනියම උත්සාහ කරලා බලන්න past paper ප්‍රශ්න (section 8).

Expressions කියවගන්න හැටි. Past papers වල NOT A මුද්‍රණය කරන්නේ A අකුර උඩින් ඉරක් ඇඳලා. හැබැයි මේ post එකේදී අපි ඒක A' විදියට ලියනවා, මොකද Teachers' Guides දෙකේම worked examples වල පාවිච්චි කරලා තියෙන්නේ ඒ විදියට (Teachers' Guide 4.2, page 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 113). AB කියන්නේ A AND B. A + B කියන්නේ A OR B.

1. MCQ එකක simplest කියන එකේ තේරුම

Simplest expression එක කියන්නේ දීලා තියෙන expression එකට equal වෙන expressions අතරින් අඩුම අකුරු ගණනක් තියෙන එකට. Truth table එකේ හැම row එකකදීම සමාන output එකක් දෙනවා නම් ඒ expressions දෙකක් equal වෙනවා. ඒ නිසා simplification MCQ එකක මේ පිළිවෙළට filters දෙකක් තියෙනවා: මුලින්ම equal වෙන්න ඕනේ, ඊටපස්සේ කෙටි වෙන්න ඕනේ.

Simplification වැදගත් වෙන්නේ ඇයි

අකුරු ගණන අඩු වෙනවා කියන්නේ gates ගණනත් අඩු වෙනවා කියන එකයි. Teachers' Guide එකේ තියෙනවා simplification නිසා "reduces the number of operations and number of logic gates" කියලා (Teachers' Guide 4.2, page 99). Sinhala Guide එකේ තියෙන්නේ "අවශ්‍ය කරන පියවර ගණන සහ තාර්කික ද්වාර ගණන, අඩු කර ගත හැකිය" විදියටයි (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 110). Syllabus එකේ ළමයින්ගෙන් බලාපොරොත්තු වෙන්නේ "the need for simplifying Boolean expressions" විස්තර කරන්න සහ Boolean theorems හා Karnaugh map පාවිච්චි කරලා simplify කරන්නයි (Syllabus 4.2, pages 12 and 13) (විෂය නිර්දේශය 4.2, පිටු 12 සහ 13).

Shortest option එකේ තියෙන උගුල

ගොඩක් වෙලාවට shortest option එක වැරදියි. Examiners ලා හිතාමතාම දීලා තියෙන expression එකට equal නැති කෙටිම option එකක් උත්තර අතරට දානවා. ඒ වගේම equal වුණත් simplest නැති දිග expressions ත් options විදියට දානවා. 2020 Paper I, Q9 ප්‍රශ්නයේදී options පහෙන් හතරක්ම දීලා තියෙන expression එකට equal වෙනවා, හැබැයි equal නැති එකම option එක වෙන්නේ ඒකේ තියෙන කෙටිම option එකයි (section 4). ඒ නිසා "short" එක බලන්න කලින් "equal" ද කියලා check කරන්න.

2. Lone letter rule එක

OR එකක තනි අකුරක් සම්පූර්ණ term එකක් විදියට තියෙනකොට, අනිත් terms වලින් බලපෑමක් වෙන්නේ අර අකුර 0 වෙන rows වලදී විතරයි. ඒ නිසා, අනිත් terms ඇතුළේ අර අකුර 0 විදියට ලියන්න පුළුවන්. මේක තමයි lone letter rule එක. මුළු ක්‍රමයම පදනම් වෙන්නේ මේක උඩ.

පේළි හතරකින් rule එක

මේ rule එකට OR form එකක් වගේම AND form එකකුත් තියෙනවා. මෙතන "the rest" කියන්නේ (OR එකකදී නම්) අනිත් terms ඔක්කොම හරි (AND එකකදී නම්) අනිත් factors ඔක්කොම හරි කියන එකටයි.

  • A + rest: rest එක ඇතුළට A = 0 දාන්න.
  • A' + rest: rest එක ඇතුළට A = 1 දාන්න.
  • A.rest: rest එක ඇතුළට A = 1 දාන්න.
  • A'.rest: rest එක ඇතුළට A = 0 දාන්න.

ඊටපස්සේ constants ටික clean up කරන්න: 1' = 0, 0' = 1, X.1 = X, X.0 = 0, X + 0 = X සහ X + 1 = 1.

මේ rule එක වැඩ කරන්නේ ඇයි

OR එකක එක term එකක් හරි 1 වුණ ගමන් මුළු output එකම 1 වෙනවා. A = 1 වෙනකොට, A + rest කියන මුළු expression එකම දැනටමත් 1 වෙලා ඉවරයි, ඒක rest එකට වෙනස් කරන්න බැහැ. ඒ නිසා rest එකෙන් output එක තීරණය කරන්නේ A = 0 වෙන rows වලදී විතරයි. ඒ rows වලදී, rest එක ඇතුළේ තියෙන හැම A අකුරක්ම ඇත්තටම 0 වෙනවා. එතනට 0 කියලා ලිව්වාම අගයට කිසිම බලපෑමක් වෙන්නේ නැහැ.

AND form එකත් මේකේ අනිත් පැත්තමයි. AND එකක එක factor එකක් හරි 0 වුණ ගමන් මුළු output එකම 0 වෙනවා. A = 0 වෙනකොට, A.rest දැනටමත් 0 වෙලා ඉවරයි. ඒ නිසා rest එකෙන් output එක තීරණය කරන්නේ A = 1 වෙන rows වලදී විතරයි.

Switches වලින් බැලුවොත්, OR එකක් කියන්නේ parallel තියෙන switches දෙකකට, ඒ වගේම AND එකක් කියන්නේ series තියෙන switches දෙකකට. parallel තියෙන switch එකක් close කළාම lamp එක දිගටම on එකේ තියෙනවා. series තියෙන switch එකක් open කළාම lamp එක දිගටම off එකේ තියෙනවා. කොහොම වුණත් අනිත් switches වලින් වැඩක් වෙන්නේ A එක තත්වයක තියෙද්දී විතරයි.

ළමයින්ට Prove a Boolean law in two cases කියන post එකේ විදියටම මේ rule එක cases දෙකකදී check කරලා බලන්න පුළුවන්. A + A'B සහ A + B ගන්න. A = 1 වෙනකොට, මේ දෙකම 1 වෙනවා. A = 0 වෙනකොට, A'B කියන්නේ B වෙනවා, ඒ නිසා මේ දෙකම B වෙනවා.

එක rule එකකින් laws හයක් හැදෙන හැටි

ළමයි වෙන වෙනම laws විදියට ඉගෙන ගන්න ප්‍රතිඵල හයක් මේ lone letter rule එකෙන් එනවා.

  1. A + AB: AB ඇතුළට A = 0 දාන්න. ඒක 0.B = 0 වෙනවා. ඒ නිසා A + AB = A. මේක redundancy form 1 එකයි (Teachers' Guide 4.2, page 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 113).
  2. A + A'B: A'B ඇතුළට A = 0 දාන්න. ඒක 1.B = B වෙනවා. ඒ නිසා A + A'B = A + B. මේක redundancy form 2 එකයි (Teachers' Guide 4.2, page 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 113).
  3. A(A + B): bracket එක ඇතුළට A = 1 දාන්න. ඒක 1 + B = 1 වෙනවා. ඒ නිසා A(A + B) = A.
  4. A(A' + B): bracket එක ඇතුළට A = 1 දාන්න. ඒක 0 + B = B වෙනවා. ඒ නිසා A(A' + B) = AB.
  5. A + A': A' ඇතුළට A = 0 දාන්න. ඒක 1 වෙනවා. ඒ නිසා A + A' = 1, මේක complement law එකයි.
  6. A.A': A' ඇතුළට A = 1 දාන්න. ඒක 0 වෙනවා. ඒ නිසා A.A' = 0, මේකත් complement law එකමයි.

දිග term එකක් ඇතුළේ තියෙන term එකක්

මේ හේතුව නිසාම මුළු term එකක්ම අයින් කරන්න පුළුවන්. XY + XYZ වලදී, XYZ කියන term එක 1 වෙන්න පුළුවන් XY දැනටමත් 1 වෙලා තියෙනවා නම් විතරයි. ඒ නිසා XYZ වලින් අලුතින් මුකුත් එකතු වෙන්නේ නැහැ, XY + XYZ = XY වෙනවා. Rule එක තමයි: එක term එකක තියෙන හැම අකුරක්ම අනිත් term එක ඇතුළෙත් තියෙනවා නම්, අර දිග term එක අයින් කරන්න. උඩින් තියෙන 1 වෙනි පේළිය තමයි මේකේ කුඩාම අවස්ථාව.

3. Moves හතර සහ fallback එක

මේ ක්‍රමයේ තියෙන්නේ නිශ්චිත අනුපිළිවෙළකට යන moves හතරක්. හැම move එකකටම section 2 වල විස්තර කරපු හේතුව හරි ඒ වගේම කෙටි හේතුවක් හරි තියෙනවා. ළමයි මේ moves ටික මේ පිළිවෙළටම පාවිච්චි කරන්න ඕනේ, ඒ වගේම අලුත් lone letter එකක් ආපු ගමන් ආයෙත් move 2 එකට යන්න ඕනේ.

  1. Open the bars. හැම bar එකක්ම තනි අකුරක් උඩට එනකම් De Morgan's laws පාවිච්චි කරන්න: bar එක කඩලා sign එක මාරු කරන්න (Teachers' Guide 4.2, page 100) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 111). එක අකුරක් උඩ bars දෙකක් තිබුණොත් ඒ දෙක cancel වෙනවා. හේතුව: lone letter rule එක පාවිච්චි කරන්න නම් තනි අකුරු තියෙන්න ඕනේ.
  2. Use lone letters. හැම lone letter එකකටම අදාළ value එක අනිත් terms ඇතුළට දාන්න (section 2), ඊටපස්සේ clean up කරන්න. කෙටි term එකක් සම්පූර්ණයෙන්ම ඇතුළත් වෙන දිග term එකක් තියෙනවා නම් ඒක අයින් කරන්න.
  3. Join twins. අකුරු ඔක්කොම සමාන වෙලා, එකම එක අකුරක් විතරක් එක term එකක සාමාන්‍ය විදියටත් අනිත් term එකේ bar එකක් එක්කත් තියෙන terms දෙකක් තියෙනවා නම්, ඒ වෙනස් වෙන අකුර අයින් කරලා terms දෙක එකතු කරන්න පුළුවන්: XY + XY' = X. හේතුව: Y වල අගයන් දෙකටම output එක 1 වෙන නිසා Y වලින් කිසිම තොරතුරක් ගෙනියන්නේ නැහැ. මේ විදියට join කළාට පස්සේ අලුත් lone letter එකක් තියෙනවද බලලා ආයෙත් move 2 එකට යන්න.
  4. Test a row. Expression එකට සහ හැම option එකකටම 0 සහ 1 වලින් row එකක් ආදේශ කරලා බලන්න. වෙනස් output එකක් දෙන හැම option එකක්ම අයින් කරන්න. Options අතර වෙනසක් එන row එකක් තෝරගන්න. ඊටපස්සේ ඉතුරු වෙලා තියෙන options වලින් අඩුම අකුරු ගණනක් තියෙන එක තෝරගන්න. අකුරු තුනක් එක්ක තියෙන්නේ rows 8ක් විතරක් නිසා full check එකක් කරන්න ලොකු වෙලාවක් යන්නේ නැහැ.

Fallback එක විදියට එක letter එකකින් කඩමු

කිසිම අකුරක් lone නැති වුණාම සහ twins නැති වුණාම, මුළු expression එකම එක අකුරකින් split කරන්න. F = A.(A = 1 වෙනකොට F) + A'.(A = 0 වෙනකොට F) කියලා ලියන්න. දැන් මේ කොටස් දෙකම කෙටි වෙනවා, ගොඩක් වෙලාවට මේකට lone letter rule එක පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. මේ split කිරීමට Boole's expansion theorem, එහෙමත් නැත්නම් Shannon expansion කියලා කියනවා. මේක syllabus එකෙන් පිට දෙයක් වුණත්, මේක හරියට two-case proof එකේ තියෙන two-case අදහසම තමයි (Boole's expansion theorem). Section 4 වලදී අපි මේක 2013 Paper I, Q1 වලට පාවිච්චි කරනවා.

4. Past papers වල ආපු algebra MCQ

පහළ තියෙන algebra MCQ හයම මේ ක්‍රමයෙන් හදන්න පුළුවන්, ඒ වගේම ඒ හැම උත්තරයක්ම key එකටත් සමාන වෙනවා. හැම ප්‍රශ්නයක් එක්කම අදාළ key source එක දීලා තියෙනවා: ශ්‍රී ලංකා විභාග දෙපාර්තමේන්තුවේ official marking scheme එක, scheme එකක third-party copy එකක්, එහෙමත් නැත්නම් official scheme එකක් නැති තැන් වලදී අපිම හදපු උත්තරය. මේ හැම උත්තරයක්ම full truth table එක පාවිච්චි කරලත් check කරලා තියෙන්නේ.

2022 (held 2023) Paper I Q10

2022 (held 2023) Paper I, Q10 වලින් අහන්නේ X + X'Y වල simplified form එකයි (4.2).

  1. X කියන්නේ OR එකේ තියෙන lone letter එකක්. ඒ නිසා X'Y ඇතුළට X = 0 දාන්න. ඒක 1.Y = Y වෙනවා.
  2. ඒ කියන්නේ X + X'Y = X + Y වෙනවා. මේ තියෙන්නේ option (5).

මේකේ key එක (5) වෙනවා, ඒක marking scheme එකේ third-party copy එකකින් ගත්ත එකක්. Option (3) වෙන XY තමයි උගුල: X = 1, Y = 0 වෙනකොට expression එක 1 දෙන නිසා ඒක එතනදී fail වෙනවා.

2023 (held 2024) Paper I Q13

2023 (held 2024) Paper I, Q13 වලින් අහන්නේ X(X' + Y) වල simple form එකයි.

  1. X කියන්නේ AND එකේ තියෙන lone factor එකක්. ඒ නිසා bracket එක ඇතුළට X = 1 දාන්න. ඒක 0 + Y = Y වෙනවා.
  2. ඒ කියන්නේ X(X' + Y) = XY වෙනවා. මේ තියෙන්නේ option (3).

මේකේ key එක (3) වෙනවා, ඒකත් official key එකේ third-party copy එකකින් ගත්ත එකක්. මේ ප්‍රශ්නය 2022 ප්‍රශ්නයේ AND පැත්තට හැරුණම එන ප්‍රශ්නයයි.

2026 Paper I Q11

2026 Paper I, Q11 වලින් අහන්නේ AB + AB' + AC කියන එකට equal වෙන්නේ මොන expression එකද කියලයි.

  1. AB සහ AB' කියන්නේ B වලින් විතරක් වෙනස් වෙන twins දෙන්නෙක්. ඒ නිසා ඒ දෙක එකතු වෙලා A වෙනවා (move 3).
  2. දැන් expression එක වෙන්නේ A + AC. මෙතන A කියන්නේ lone letter එකක්, ඒ නිසා AC ඇතුළට A = 0 දාන්න. ඒක 0 වෙනවා (move 2).
  3. ඒ කියන්නේ expression එක A ට equal වෙනවා. මේ තියෙන්නේ option (1).

2026 paper එකට තාම official marking scheme එකක් ඇවිත් නැහැ, ඒ නිසා (1) කියන්නේ අපි හදපු උත්තරය මිසක් official එක නෙවෙයි. මේක full truth table එකත් එක්කත් හරියටම ගැළපෙනවා: A කියන එක 1 වෙනකොට විතරයි expression එක 1 වෙන්නේ.

2020 Paper I Q9

2020 Paper I, Q9 වලින් අහන්නේ AB'C' + BC' + A'B'C + BC ට equal වෙන most simplified expression එක මොකක්ද කියලයි.

  1. BC' සහ BC කියන්නේ C වලින් විතරක් වෙනස් වෙන twins දෙන්නෙක්. ඒ නිසා ඒ දෙක එකතු වෙලා B වෙනවා (move 3).
  2. දැන් B කියන්නේ lone letter එකක්. ඒ නිසා අනිත් terms ඇතුළට B = 0 දාන්න. AB'C' කියන එක AC' වෙනවා, ඒ වගේම A'B'C කියන එක A'C වෙනවා (move 2).
  3. ඒ කියන්නේ expression එක AC' + A'C + B ට equal වෙනවා. මේ තියෙන්නේ අකුරු 5ක් තියෙන option (4) යි.

මේකේ official key එක (4) වෙනවා. මේ ප්‍රශ්නයෙන් section 1 වලදී කතා කරපු උගුල පෙන්නනවා. Options (1), (2) සහ (3) ත් expression එකට equal වෙනවා, හැබැයි ඒවයේ අකුරු 7, 6 සහ 8 බැගින් තියෙනවා. අකුරු 3ක් තියෙන option (5), ඒ කියන්නේ A'C' + B තමයි shortest එක, හැබැයි ඒක equal නැහැ. A = 1, B = 0, C = 0 කියන row එක test කරලා බලන්න: AB'C' term එක නිසා expression එකෙන් 1 දෙනවා, හැබැයි option (5) එකෙන් 0 දෙනවා.

2011 Paper I Q27

2011 Paper I, Q27 (old syllabus) වලින් අහන්නේ De Morgan's law පාවිච්චි කරලා (x + y)'(x' + y')' simplify කළාම එන උත්තරයයි.

  1. Bars ටික open කරන්න (move 1). (x + y)' කියන එක x'y' වෙනවා, ඒ වගේම (x' + y')' කියන එක xy වෙනවා. දැන් expression එක වෙන්නේ x'y'xy.
  2. මෙතන x කියන්නේ AND එකේ තියෙන lone factor එකක්. අනිත් factors ඇතුළට x = 1 දාන්න. එතකොට x' කියන එක 0 වෙන නිසා මුළු product එකම 0 වෙනවා (move 2).
  3. උත්තරය වෙන්නේ 0, option (3).

මේකේ key එක (3) වෙනවා, ඒකත් marking scheme එකේ third-party copy එකකින් ගත්ත එකක්.

2013 Paper I Q1

2013 Paper I, Q1 (old syllabus) වලින් අහන්නේ (x + y)(x + z) simplify වෙන්නේ මොකකටද කියලයි. කිසිම අකුරක් lone නැහැ, ඒ වගේම twins නැහැ. ඒ නිසා x වලින් split කරන්න.

  1. x = 1 වෙනකොට, expression එක (1)(1) = 1 වෙනවා. x = 0 වෙනකොට, ඒක yz වෙනවා.
  2. ඒ කියන්නේ expression එක වෙන්නේ x.1 + x'.yz = x + x'yz.
  3. දැන් x කියන්නේ lone letter එකක්. x'yz ඇතුළට x = 0 දාන්න. ඒක yz වෙනවා (move 2).
  4. උත්තරය වෙන්නේ x + yz, option (4).

මේකේ key එක (4) වෙනවා, ඒකත් marking scheme එකේ third-party copy එකකින් ගත්ත එකක්. Teachers' Guide එකේ E.g. 02 එකත් law නම් දාපු පියවර හයකින් මේ උත්තරේටම එනවා (Teachers' Guide 4.2, page 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 113).

5. Karnaugh map MCQ ගොඩදාන හැටි

Karnaugh map MCQ එකක් කියන්නෙත් මේ ක්‍රමයම රූපයකින් පෙන්නන එකටයි: එක අකුරක් වෙනස් වෙන්නේ නැති 1 වල block එකක් කියන්නේ lone letter එකක්. ඒ නිසා ලොකුම block එක මුලින්ම lone letter එකක් විදියට ලියලා, ඉතුරු වෙන cells ටික terms විදියට ලියලා ඒවට lone letter rule එක පාවිච්චි කරන්න. Teachers' Guide එකේ තියෙනවා Karnaugh maps "provide an alternative way of simplifying logic circuits" කියලා (Teachers' Guide 4.2, page 105) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 116).

Block එකක් කියවගන්න හැටි

Block එකක් ඇතුළේ තියෙන cells හරහා වෙනස් වෙන්නේ නැතුව දිගටම තියෙන අකුරු ටික අරගන්න පුළුවන්. Three-variable map එකක, cells හතරක block එකක එක අකුරක් වෙනස් වෙන්නේ නැතුව තියෙනවා, ඒ නිසා ඒක තනි අකුරක් වෙනවා. Cells දෙකක block එකක අකුරු දෙකක් වෙනස් වෙන්නේ නැතුව තියෙනවා. එක cell එකක අකුරු තුනම වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. තීරු යන්නේ 00, 01, 11, 10 විදියට නිසා ළඟින් තියෙන දෙකක් අතර වෙනස් වෙන්නේ එක අකුරක් විතරයි. ඒ පිළිවෙළට අනුව twins ලා එකිනෙකාට ළඟින් ඉන්න නිසා, cells දෙකක loop එකක් කියන්නේ ඇසින් බලලා කරන move 3 join කිරීමක්. පළවෙනි සහ අන්තිම තීරුත් එකිනෙකාට ළඟින් ඉන්න නිසා තමයි groups වටේට යන්න පුළුවන් වෙන්නේ (Teachers' Guide 4.2, page 106) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 116).

2024 Paper I Q14

2024 Paper I, Q14 වල xy = 00, 01, 11, 10 විදියට තීරු තියෙන map එකක් දෙනවා. Row z = 0 කියවෙන්නේ 0, 1, 1, 1 විදියටයි. Row z = 1 කියවෙන්නේ 0, 1, 1, 0 විදියටයි. මේකේ simplest expression එක අහනවා.

  1. xy = 01 සහ 11 යටතේ තියෙන cells හතරම 1 වෙනවා. මේ තීරු දෙකේම y = 1 වෙනවා, ඒ නිසා මේ block එක කියන්නේ y කියන lone letter එකයි.
  2. එක 1 එකක් ඉතුරුයි: x = 1, y = 0, z = 0. ඒ cell එක තමයි xy'z' කියන term එක.
  3. ඒ කියන්නේ expression එක වෙන්නේ y + xy'z'. මෙතන y කියන්නේ lone letter එකක්, ඒ නිසා xy'z' ඇතුළට y = 0 දාන්න. ඒක xz' වෙනවා.
  4. උත්තරය වෙන්නේ y + xz', option (5).

මේකේ key එක (5) වෙනවා, ඒකත් marking scheme එකේ third-party copy එකකින් ගත්ත එකක්. ඉතුරු වෙච්ච cell එක xy = 11 වල තියෙන ළඟ cell එකත් එක්ක loop කළොත් Karnaugh map එකෙනුත් එන්නේ මේ උත්තරයම තමයි. Lone letter rule එකෙන් ඒ loop එක හොය හොයා ඉන්නේ නැතුවම උත්තරේට යන්න පුළුවන්.

2025 Paper I Q14

2025 Paper I, Q14 වලත් මේ තීරු ටිකම තියෙන map එකක් දෙනවා. Row z = 0 කියවෙන්නේ 1, 0, 0, 1 විදියටයි. Row z = 1 කියවෙන්නේ 1, 0, 1, 1 විදියටයි. මේකේ simplest expression එක අහනවා.

  1. xy = 00 සහ 10 තීරු ඔක්කොම 1 වෙනවා. මේ දෙකේම y = 0 වෙනවා. ඒ දෙක wrap-around ක්‍රමයට ළඟින් ඉන්න නිසා මේ block එක කියන්නේ y' කියන lone letter එකයි.
  2. එක 1 එකක් ඉතුරුයි: x = 1, y = 1, z = 1, ඒ කියන්නේ xyz කියන term එක.
  3. ඒ කියන්නේ expression එක වෙන්නේ y' + xyz. මෙතන y' කියන්නේ lone letter එකක්, ඒ නිසා xyz ඇතුළට y = 1 දාන්න. ඒක xz වෙනවා.
  4. උත්තරය වෙන්නේ y' + xz, option (3).

මේකේ official key එක (3) වෙනවා. Option (4) වෙන y' + xyz equal වුණත් simplest නැහැ: ඒ තියෙන්නේ lone letter rule එක දාන්න කලින් ආපු පියවර 3 එකයි. Option (1) වෙන y' කෙටි වුණත් ඒක equal නැහැ, මොකද ඒකෙන් x = 1, y = 1, z = 1 කියන තැන තියෙන cell එක මඟ හැරෙනවා.

6. De Morgan MCQ සහ ප්‍රශ්න කරන්න ඕන key එකක්

De Morgan MCQ වලින් ගොඩක්ම test කරන්නේ move 1 එක. Bars ටික පියවරෙන් පියවර open කරන්න, ඒ වගේම හැම line එකක්ම තියාගන්න: ඕනෙම line එකකට match වෙන option එකක් equal වෙනවා. ඕනම සැකයක් move 4 එකේ row test එකෙන් ඉවර කරගන්න.

2024 Paper I Q13

2024 Paper I, Q13 වලින් අහන්නේ x' + yz කියන එකට double complement සහ De Morgan's theorem පාවිච්චි කළාම එන්නේ මොකක්ද කියලයි.

  1. මුළු expression එකම උඩින් bars දෙකක් දාන්න. Bars දෙකක් cancel වෙන නිසා මුකුත් වෙනස් වෙන්නේ නැහැ: ((x' + yz)')'.
  2. De Morgan පාවිච්චි කරලා ඇතුළේ තියෙන bar එක open කරන්න: (x' + yz)' කියන එක x.(yz)' වෙනවා.
  3. ඒ කියන්නේ expression එක (x.(yz)')' වෙනවා. මේ තියෙන්නේ option (4).

මේකේ key එක (4) වෙනවා, ඒකත් marking scheme එකේ third-party copy එකකින් ගත්ත එකක්. Row test එකත් මේකට ගැළපෙනවා: x = 1, y = 0, z = 0 වෙනකොට, expression එකෙන් වගේම option (4) එකෙනුත් දෙන්නේ 0 මයි.

2018 Paper I Q21

2018 Paper I, Q21 (old syllabus) වලින් අහන්නේ දීලා තියෙන expressions තුනෙන් (A + BC')' කියන එකට equal වෙන්නේ මොනවද කියලයි.

  1. පිටත bar එක open කරන්න: A'.(BC')'.
  2. ඇතුළත bar එක open කරන්න: A'(B' + C), මොකද (C')' කියන්නේ C නිසා.
  3. Expand කරන්න: A'B' + A'C.

දැන් statements ටික සසඳලා බලන්න. Statement II වෙන්නේ A'.(BC')', ඒ කියන්නේ 1 වෙනි පේළියයි. Statement III වෙන්නේ A'B' + A'C, ඒ කියන්නේ 3 වෙනි පේළියයි. Statement I වෙන්නේ A' + B'C, හැබැයි ඒක A = 0, B = 1, C = 0 කියන row එකේදී fail වෙනවා: එතනදී expression එකෙන් (0 + 1)' = 0 දෙනවා, හැබැයි statement I එකෙන් 1 දෙනවා. ඒ නිසා equal වෙන statements වෙන්නේ II සහ III, ඒ කියන්නේ option (5).

2019 (Old Syllabus) Paper I Q37

2019 (Old Syllabus) Paper I, Q37 වලින් අහන්නේ (A' + B)(AC)' කියන එකට equal වෙන option එක මොකක්ද කියලයි.

  1. Bar එක open කරන්න: (AC)' කියන එක A' + C' වෙනවා. Expression එක වෙන්නේ (A' + B)(A' + C').
  2. A වලින් split කරන්න. A = 0 වෙනකොට, brackets දෙකම 1 වෙනවා, ඒ නිසා උත්තරය 1 වෙනවා. A = 1 වෙනකොට, උත්තරය B.C' වෙනවා.
  3. ඒ කියන්නේ expression එක වෙන්නේ A' + ABC', ඊටපස්සේ lone letter rule එක පාවිච්චි කළාම ඒක A' + BC' වෙනවා.

කිසිම option එකක් A' + BC' වලට equal වෙන්නේ නැහැ. A = 0, B = 0, C = 0 කියන row එක පාවිච්චි කළාම මේක ඉක්මනටම හොයාගන්න පුළුවන්: එතනදී expression එකෙන් 1 දෙනවා, හැබැයි options පහෙන්ම දෙන්නේ 0. Official scheme එකේ මේ ප්‍රශ්නයට "all" කියලා දීලා තියෙන නිසා හැම උත්තරේකටම ලකුණු හම්බවෙලා තියෙනවා. මේ ක්‍රමයෙන් අපිට පැහැදිලි වෙනවා ඒකට හේතුව.

7. Moves ඉඳන් Paper II වල law names වෙනකම්

හැම move එකක්ම Teachers' Guide එකේ තියෙන laws කීපයක එකතුවක්. ඒ නිසා Paper II උත්තරයක් ලියද්දී ඒ law names පාවිච්චි කරලා අදාළ පියවර ලියන්න ඕනේ. Paper II වල "show that" ප්‍රශ්න වලට ඒ නම් අනිවාර්යයි; හැබැයි MCQ වලට ඒවා අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ.

  • Open the bars: De Morgan's Law, ඊටපස්සේ double complement law (Guide එකේ SOP සහ POS examples වල මේකට "Double Inverse" කියලයි තියෙන්නේ) (Teachers' Guide 4.2, pages 100 and 105) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටු 111 සහ 116).
  • OR එකක තියෙන lone letter එකක්, උදාහරණයක් විදියට A + A'B: Redundancy Law, form 2 (Teachers' Guide 4.2, page 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 113).
  • දිග term එකක් ඇතුළේ තියෙන term එකක්, උදාහරණයක් විදියට A + AB: Redundancy Law, form 1.
  • AND එකක තියෙන lone letter එකක්, උදාහරණයක් විදියට A(A' + B): Distributive Law, ඊටපස්සේ Inverse Law, අන්තිමට Identity Law. A(A' + B) = AA' + AB = 0 + AB = AB.
  • Join twins: Distributive Law, ඊටපස්සේ Inverse Law, අන්තිමට Identity Law. XY + XY' = X(Y + Y') = X.1 = X.
  • Split on a letter: මේකට ගළපන්න පුළුවන් තනි law name එකක් නැහැ. Paper II වලදී මේ වෙනුවට Teachers' Guide එකේ E.g. 02 වල තියෙන distributive පියවර පාවිච්චි කරන්න (Teachers' Guide 4.2, page 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 113).

Law names පාවිච්චි කරලා ලියපු MCQ එකක්

2026 Paper I, Q11, Paper II පියවරක් විදියට ලිව්වාම:

  1. AB + AB' + AC = A(B + B') + AC Distributive Law මඟින්.
  2. = A.1 + AC Inverse Law මඟින්.
  3. = A + AC Identity Law මඟින්.
  4. = A Redundancy Law, form 1 මඟින්.

8. තනියම කරලා බලන්න past paper ප්‍රශ්න

මේ ප්‍රශ්න වලටත් පාවිච්චි වෙන්නේ මේ moves ටිකමයි. මේවයේ උත්තර මේ post එකේ නැහැ. Brackets ඇතුළේ දීලා තියෙන්නේ අදාළ ප්‍රශ්නයට ගොඩක්ම ඕනේ වෙන moves ටිකයි.

  • 2012 Paper I, Q26 (old syllabus): Bar කරපු pair එකක් සහ හැමතිස්සෙම 1 වෙන bracket එකක් තියෙන product එකක් (moves 1 සහ 2).
  • 2014 Paper I, Q12 (old syllabus): සරල circuit එකකින් replace කරන්න ඕනේ three-input circuit එකක් (මුලින්ම ඒකේ expression එක ලියලා ඊටපස්සේ moves පාවිච්චි කරන්න).
  • 2019 (New Syllabus) Paper I, Q39: Karnaugh map එකක group කරපු blocks කියවාගන්න (section 5).
  • 2021 (held 2022) Paper I, Q9: AB + C සඳහා circuit එකක map cells ටික (section 5).
  • 2024 Paper II, B, Q5(b): Expression එකක simplest form එක (moves 2 සහ 3).
  • 2022 (held 2023) Paper II, B, Q5(b)(i): Terms හතරක් කෙටි terms තුනකට සමාන වෙන බව පෙන්නන්න (section 7).
  • 2023 (held 2024) Paper II, B, Q5(b): Terms හතරක් terms දෙකකට සමාන වෙන බව පෙන්නන්න (moves 2 සහ 3, ඊටපස්සේ section 7).
  • 2025 Paper II, B, Q5(a): Four-variable terms හයක් terms තුනකට සමාන වෙන බව පෙන්නන්න (moves 2 සහ 3, ඊටපස්සේ section 7).
  • 2026 Paper II, B, Q5(b): වම් පැත්ත simplify කරලා terms හතරක් grouped form එකකට සමාන වෙන බව පෙන්නන්න (section 7).

Syllabus එකෙන් පිට sources

Syllabus එක, Teachers' Guide පිටු සහ past papers ගැන post එක ඇතුළේම සඳහන් කරලා තියෙනවා. Past papers සහ marking schemes කියන්නේ ශ්‍රී ලංකා විභාග දෙපාර්තමේන්තුවේ අ.පො.ස. (උසස් පෙළ) තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය ප්‍රශ්න පත්‍ර සහ ලකුණු දීමේ පටිපාටි වලටයි. අනිත් sources ටික මෙතන තියෙනවා:

  • Claude E. Shannon, "A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits", Transactions of the AIEE, 1938. DSpace@MIT.
  • Boole's expansion theorem (Shannon expansion). Wikipedia.
  • Absorption law. Wikipedia.
  • Karnaugh map, from Maurice Karnaugh, "The Map Method for Synthesis of Combinational Logic Circuits", Transactions of the AIEE 72(1), 1953. Wikipedia.
  • Gray code, map එකේ පේළි සහ තීරු වල පිළිවෙළ. Wikipedia.

මේ Explained එක බෙදාගන්න

A/L ICT කරන යාළුවෙකුට යවන්න.

මේ ලිපියට link කරන ලිපි

  1. සිංහල

    Boolean simplification පියවර හතරකින් කරන ක්‍රමය

    Unit 4 MCQ වල එන Boolean simplification පියවර ගොඩකට හේතුව එකයි, ඒ lone letter rule එක. ඒක උඩ හැදෙන moves හතරෙන් past paper ප්‍රශ්න හදන්න පුළුවන්.

තවත් Explained

  1. Layer 2 සහ Layer 3 switch වල වෙනස්කම් සහ ඇත්තටම පාවිච්චි වෙන තැන්

    Layer 2 සහ Layer 3 switch එකක් වෙනස් වෙන්නේ කොහොමද, ඒවගේ වැඩ මොනවද, network වල දැන් සහ ඉස්සරහට ඒවා පාවිච්චි වෙන්නේ කොහෙද, ඒ වගේම මේවා අහන A/L ICT past paper ප්‍රශ්න උත්තර එක්කම.

    සිංහලපියවර 7ක්
  2. A/L ICT 2027 දෙවැනි පාර ලියන අයට past papers සහ unit weights අනුව හදපු study plan එක

    2027 දී A/L ICT ආයෙත් ලියන ළමයින්ට හදපු study plan එකක්. 2026 results, වැඩිම ලකුණු තියෙන units, past papers එක්ක පාඩම් කරන විදිහ, මාසෙන් මාසෙට යන timeline එකක් සහ මේ site එකේ තියෙන free papers ගැන මේකෙන් පැහැදිලි කරනවා.

    සිංහලපියවර 7ක්
  3. 2026 Paper II Q9 හි lists of tuples එක්ක Python functions සහ sequential search

    2026 Paper II Q9 පියවරෙන් පියවර. Fine rule එකේ තේරුම් දෙක, if සහ elif එක්ක function එකක්, loop එකකින් හදන list of tuples, -1 දෙන sequential search එක සහ මේ දේවල් Paper I එකේ එන හැටි.

    සිංහලපියවර 7ක්
All Explained