මේ post එකෙන් විස්තර කරන්නේ Unit 4 වල තියෙන Boolean laws ආවේ කොහෙන්ද, ඒවා A/L ICT වලට තියෙන්නේ ඇයි, සහ list එකක් කටපාඩම් කරන්නේ නැතුව ළමයි ඒවා ඉගෙනගන්නේ කොහොමද කියන එකයි. හැම law එකක්ම පටන් ගත්තේ පැහැදිලිව හිතන විදිහ ගැන නීතියක් විදිහට. මීට අවුරුදු 90කට විතර කලින් ඉංජිනේරුවරු හොයාගත්තා මේ නීතිවලින්ම switches ගැනත් විස්තර කරන්න පුළුවන් කියලා. අද වෙද්දි chip එකකට gates කීයක් ඕනෙද කියලා තීරණය කරන්නේ මේවාගෙන්, අන්න ඒකයි exam එකේදී මේවා අහන්නේ.
මේ post එකේ කොටස් තුනක් තියෙනවා:
- ඉතිහාසය: Boole ට කලින් තිබුණු නීති, Boole ගේ algebra එක, Boole ට පස්සේ වුණු වෙනස්කම් සහ logic වල ඉඳන් switches වලට ගිය හැටි (sections 1 ඉඳන් 4 වෙනකම්).
- හේතුව: circuits වලට මේ laws ඕනේ ඇයි සහ papers වල මේවා අහන්නේ කොහොමද කියන එක (sections 5 සහ 6).
- ක්රමය: හැම law එකක්ම ඒක ආපු තැනින්ම ඉගෙනගන්න හැටි සහ කරලා බලන්න පුළුවන් past paper ප්රශ්න (sections 7 සහ 8).
Expressions කියවන හැටි. මේ post එකේ NOT A ලියන්නේ A' විදිහට, AND ලියන්නේ AB හරි A.B හරි විදිහට, සහ OR ලියන්නේ A + B විදිහටයි. ඒ Teachers' Guide එකේ හදලා තියෙන උදාහරණ වල තියෙන විදිහටමයි.
1. Boolean algebra වලටත් වඩා පරණ laws
Boolean laws දෙකක් Boolean algebra වලට වඩා අවුරුදු 2,300ක් විතර පරණයි. ඒ තමයි complement law එකේ ආකාර දෙක, ඒවා ආවේ Aristotle ගෙන්.
Aristotle ගේ නීති දෙක
ක්රිස්තු පූර්ව හතරවෙනි සියවසේදී ග්රීසියේ හරි විදිහට තර්ක කරන හැටි ගැන නීති දෙකක් Aristotle ලිව්වා.
- The principle of contradiction. යම් දෙයකට එකම වෙලාවේ ගුණයක් තියෙන්නත් ඒක නැතුව තියෙන්නත් බෑ. බල්බයක් එකම වෙලාවේ on වෙලා සහ off වෙලා තියෙන්න බෑ. Boolean algebra වල මේක
A.A' = 0වෙනවා. - The law of excluded middle. යම් දෙයකට ඒ ගුණය තියෙනවා හරි නැත්නම් නෑ, එතන තුන්වෙනි අවස්ථාවක් නෑ (Law of excluded middle). බල්බයක් තියෙන්නේ on වෙලා හරි off වෙලා හරි විතරයි. Boolean algebra වල මේක
A + A' = 1වෙනවා.
Boolean variable එකකට අගයන් දෙකක් විතරක් තියෙන්න හේතුව මේ නීති දෙකයි. Syllabus එකේ මේකට කියන්නේ "Two state logic" (Syllabus 4.2, page 12) කියලා, Sinhala syllabus එකේ ඒකට කියන්නේ "ද්වී අවස්ථා තර්ක" (විෂය නිර්දේශය 4.2, පිටුව 12) කියලයි. Sinhala Teachers' Guide එකේ variable එකකට තියෙන්න පුළුවන් 0 හරි 1 හරි විතරයි කියන එක සාකච්ඡා කරන්න කියලා ගුරුවරුන්ට දීලා තියෙනවා: "විචල්යයක අගය 0 හෝ 1 හෝ පමණක් විය හැකි බව" (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 109). English Guide එකේ මේ සාකච්ඡා කරන්න ඕනේ කාරණය දාලා නෑ.
Leibniz සහ binary numbers
Gottfried Leibniz 1703 දී 0 සහ 1 කියන ඉලක්කම් දෙක විතරක් පාවිච්චි කරලා binary number system එකක් එළියට දැම්මා (Binary number). අංක ගණිතය වගේ තර්ක කිරීම් හරිද කියලා බලන්න පුළුවන් "calculus" එකක් ගැනත් එයා බලාපොරොත්තු වුණා. හැබැයි එයා ඒ algebra එක හැදුවේ නෑ. ඉතින් 1800 වෙද්දි මේ කෑලි දෙක වෙන වෙනම තිබුණා: අගයන් දෙකකින් කරන තර්ක කිරීම, සහ 0 සහ 1 න් ලියන ඉලක්කම්. Boole තමයි මේ දෙක එකතු කළේ.
2. Boole තර්ක කිරීම algebra බවට පත් කරනවා
George Boole තර්ක කිරීමේ නීති සමීකරණ විදිහට පොත් දෙකක ලිව්වා: 1847 දී The Mathematical Analysis of Logic සහ 1854 දී An Investigation of the Laws of Thought (Boole). එයා පාවිච්චි කරපු අකුරු වලින් නියෝජනය කළේ ඉලක්කම් නෙවෙයි, එක එක ජාතියේ දේවල් වල කුලක (classes).
Classes වෙනුවට අකුරු
Boole ගේ algebra එකේදී, x වගේ අකුරකින් නියෝජනය වෙන්නේ class එකක්, උදාහරණයක් විදිහට "මිනිස්සු". එතකොට:
- xy කියන්නේ මේ classes දෙකටම අයිති දේවල්. y කියන්නේ "උස දේවල්" නම්, xy කියන්නේ "උස මිනිස්සු". මේක තමයි AND.
- 1 කියන්නේ හැමදේම තියෙන class එක, සහ 0 කියන්නේ හිස් class එක (empty class).
- 1 − x කියන්නේ x වල නැති හැමදේම, උදාහරණයක් විදිහට "මිනිස්සු නෙවෙයි". මේක තමයි NOT.
පාසල් algebra වල නැති law එක
Boole ගේ ප්රධානම law එක තමයි xx = x, මොකද "මිනිස්සු වෙන මිනිස්සු" කියන්නේ නිකම්ම මිනිස්සු විතරයි. සාමාන්ය algebra වල x² = x කියන එක හරි යන්නේ 0 සහ 1 වලට විතරයි. Boolean අගයන් 0 සහ 1 විතරක් වෙන්න හේතුව ඒකයි. The Laws of Thought පොතේ Boole x² = x කියන එකට "law of duality" කියලා කිව්වා (Boole, 1854). 1870 දී Benjamin Peirce මේකට idempotent law කියලා නම දැම්මා, Teachers' Guide එකේ පාවිච්චි කරන්නේ ඒ නමයි (Teachers' Guide 4.2, page 99) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 110).
Aristotle ගේ නීතිය සමීකරණයක් විදිහට
Boole මේ x² = x කියන එක x(1 − x) = 0 කියලා ආයෙත් ලිව්වා, ඊටපස්සේ ඒ උත්තරය Aristotle ගේ principle of contradiction එක විදිහට සැලකුවා. "මිනිස්සු" සහ "මිනිස්සු නෙවෙයි" කියන classes දෙකටම අයිති වෙන දේවල් වල class එක හිස්. Boole ලිව්වා මේක තමයි Aristotle "මුළු දර්ශනයෙම මූලිකම ප්රත්යක්ෂය" විදිහට විස්තර කරපු principle එක කියලා (Boole, 1854, Chapter III, Proposition IV). අද පාවිච්චි කරන සංකේත වලින්, x(1 − x) = 0 කියන්නේ A.A' = 0, ඒ කියන්නේ section 1 වල තියෙන complement law එකයි.
ඒ අවුරුද්දේම ආපු De Morgan
Boole ගේ පලවෙනි පොත ආපු 1847 අවුරුද්දේ අන්තිම වෙද්දි Augustus De Morgan එයාගේ Formal Logic කියන පොත එළියට දැම්මා (Algebra of logic). එයාගේ නමින් තියෙන laws වලින් කියන්නේ NOT වලින් AND එකට සහ OR එකට මොකද වෙන්නේ කියලයි. Syllabus එකේ මේවා "De Morgan's" (Syllabus 4.2, page 12) කියලත්, Sinhala syllabus එකේ "ඩි මෝර්ගන්ගේ න්යායය" (විෂය නිර්දේශය 4.2, පිටුව 12) කියලත් තියෙනවා.
3. Boole ට පස්සේ laws වෙනස් වුණු හැටි
Boole ගේ algebra එක ඒ කාලේ අද Teachers' Guide එකේ තියෙන algebra එකම නෙවෙයි. අවුරුදු 60ක් විතර ඇතුළත, වෙනත් අය ඒකේ එකතු කිරීමේ ලකුණ වෙනස් කළා, පටන් ගන්න මූලික නීති සෙට් එකක් දුන්නා, සහ ඒකට දැන් තියෙන නම දැම්මා.
එකතු කිරීම OR වෙනවා
Boole ගේ එකතු කිරීම හරියන්නේ පොදු සාමාජිකයෝ නැති classes වලට විතරයි, ඒ නිසා x + x කියන එකෙන් එයාට තේරුමක් තිබුණේ නෑ. 1863 දී William Stanley Jevons Boole ට ලියුමක් ලිව්වා එකතු කිරීමෙන් "inclusive or" එකක් අදහස් වෙන්න ඕනේ කියලා. එතකොට X + X = X කියන law එක එනවා. Boole ඒකට එකඟ වුණේ නෑ. Jevons 1864 දී එයාගේ Pure Logic පොතේ මේ inclusive plus එක පාවිච්චි කළා, සහ 1867 දී Charles Sanders Peirce ත් මේ අදහසටම ආවා (Algebra of logic).
Boolean algebra වල A + A = A සහ 1 + A = 1 හරි යන්න හේතුව මේ වෙනසයි. එකතු කිරීමේ ලකුණෙන් OR අදහස් වෙන්නේ, සාමාන්ය එකතු කිරීම අදහස් වෙන්නේ නැත්තේ ඒක නිසයි. Boole NOT වෙනුවට පාවිච්චි කරපු 1 − x කියන එකත් අතඇරලා දැම්මා. නවීන Boolean algebra වල NOT ලියන්නේ ඉරකින් (bar), ඒ වගේම අඩු කිරීමක් නෑ. මූලික කර්ම හතරෙන් එකතු කිරීම සහ වැඩි කිරීම විතරක් පාවිච්චි කරනවා කියලා Sinhala Teachers' Guide එකේ මෙහෙම තියෙනවා: "මූලික ගණිත කර්ම හතරෙන් භාවිත කළ හැක්කේ එකතු කිරීම සහ වැඩි කිරීම පමණක් වන බව" (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 109).
පින්තූර සහ එක operation එකක්
- Venn diagrams, 1880. John Venn classes ඇන්දේ අතිච්ඡාදනය වෙන රවුම් විදිහටයි. ඒ වගේ පින්තූරයකින් redundancy laws ලේසියෙන්ම බලාගන්න පුළුවන්.
- එක operation එකක් ඇති, 1880 ඉඳන් 1881. අනිත් හැම operation එකක්ම හදන්න NOR විතරක්, හරි NAND විතරක්, පාවිච්චි කරන්න පුළුවන් කියලා Peirce පෙන්නුවා. මේක 1933 වෙනකම්ම publish කළේ නෑ (Switching circuit theory). Universal gates (4.1) පිටිපස්සේ තියෙන්නේ මේ අදහස තමයි.
Postulates සහ නමක්
1904 දී Edward Huntington පොඩි postulates සෙට් එකක් දුන්නා, අනිත් හැම law එකක්ම ඒවගෙන් ඔප්පු කරන්න පුළුවන් (Huntington, 1904). Syllabus එකේ "Postulates (Axioms)" කියන පේලියෙන් කියන්නේ මේකයි (Syllabus 4.2, page 12). "දෙකම නෙවෙයි" කියන එක operation එක විතරක් ඇති කියලා 1913 දී Henry Sheffer ඔප්පු කළා. ඒ operation එක තමයි NAND. Huntington ට අනුව, "Boolean algebra" කියන නම මුලින්ම යෝජනා කළේ Sheffer තමයි (Henry M. Sheffer).
4. Logic වල ඉඳන් switches වලට
මේ laws electronics වලට ආවේ switches හරහායි. Logical operations විදුලි switching circuits වලින් කරන්න පුළුවන් කියලා 1886 ලියුමක Peirce ලිව්වා (Switching circuit theory). අවුරුදු 50ක් විතර යනකම් කවුරුත් ඒක පාවිච්චි කරලා theory එකක් හැදුවේ නෑ.
1930 ගණන් වල ඉංජිනේරුවරු තුන්දෙනෙක්
1930 ගණන් වලදී, රටවල් තුනක හිටපු ඉංජිනේරුවරු තුන්දෙනෙක්, වෙන වෙනම, relays සහ switches වලින් හැදෙන circuits විස්තර කරන්න Boolean algebra පාවිච්චි කරන්න පුළුවන් කියලා පෙන්නුවා:
- Akira Nakashima, ජපානයේ NEC ඉංජිනේරුවෙක්, 1935 ඉඳන්.
- Claude Shannon, ඇමරිකාවේ MIT එකේ එයාගේ 1937 master's thesis එකෙන්, ඒක ප්රකාශයට පත් කළේ 1938 දී (Shannon, 1938).
- Victor Shestakov, සෝවියට් දේශයේ, 1938 දී කරපු thesis එකකින්, ඒක ප්රකාශයට පත් කළේ 1941 දී.
ශ්රේණිගතව තියෙන (in series) switches වැඩ කරන්නේ AND විදිහටයි. සමාන්තරව තියෙන (in parallel) switches වැඩ කරන්නේ OR විදිහටයි. ඒ කියන්නේ Boolean law එකක් කියන්නේ wires ගැන ඇත්තක්: සමාන expressions තියෙන circuits දෙකකින් කරන්නේ එකම වැඩේ. Relay circuits හදන්න කලින් ඒවා මේ laws වලින් පොඩි කරන්න Shannon මේ ක්රමය පාවිච්චි කළා. 1937 නොවැම්බර් මාසේ George Stibitz එයාගේ කුස්සියේ මේසේ උඩ relays වලින් binary adder එකක් හැදුවා, ඒක "Model K" (George Stibitz).
Past paper එකකත් මේ අදහසම
Papers වල තාමත් අහන්නේ Shannon ගේ අදහසම තමයි. 2014 Paper I, Q13 වල push button switches හතරක් සහ බල්බයක් තියෙනවා. S1 සහ S4 තියෙන්නේ ශ්රේණිගතව, ඒ දෙක මැද S2 සහ S3 සමාන්තරව තියෙනවා. බල්බය පත්තු වෙන්නේ S1 එබුවහම, S4 එබුවහම, සහ S2 හරි S3 හරි එබුවහම විතරයි. ඒ කියන්නේ expression එක S1.S4.(S2 + S3), ඒක තියෙන්නේ option 4 වල. මේක පරණ syllabus එකේ ප්රශ්නයක්. මේ උත්තරය ගත්තේ තව කෙනෙක් හදපු scheme එකකින්, අපි හදලා බැලුවහමත් එන්නේ මේ උත්තරයමයි.
5. Circuits වලට laws ඕනේ ඇයි
Circuit එකෙන් කරන වැඩේ වෙනස් කරන්නේ නැතුව circuit එක පොඩි කරන්න Boolean laws උදව් වෙනවා. Teachers' Guide එකේ "What is the requirement of Boolean algebra simplification?" කියලා අහලා, ඒකට උත්තර විදිහට තියෙන්නේ simplification වලින් "reduces the number of operations and number of logic gates for the implementation" කියලා (Teachers' Guide 4.2, page 99). Sinhala Guide එකේ තියෙනවා "අවශ්ය කරන පියවර ගණන සහ තාර්කික ද්වාර ගණන, අඩු කර ගත හැකිය" කියලා (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 110).
එකම output එකට gates අඩුවෙන්
හැම gate එකකටම සල්ලි, ඉඩ, විදුලිය සහ වෙලාව යනවා. Law එකකින් expression එක වෙනස් කරනවා, හැබැයි ඒකේ truth table එක කවදාවත් වෙනස් කරන්නේ නෑ. ඉතින් පොඩි circuit එකෙනුත් කරන්නේ ඒ වැඩේම තමයි. 2022 (held 2023) Paper I, Q10 වල පලවෙනි පේළියෙන්ම මේක කියනවා: "සුළු කළ බූලීය ප්රකාශ වඩාත් සරල පරිපථ ලබාගැනීමට ඉවහල් වේ". ඊටපස්සේ X + X'Y වල සුළු කරපු ආකාරය අහනවා. උත්තරය තමයි X + Y, option 5, ඒ redundancy law එකෙන්. මේ උත්තරය ගත්තේ තව කෙනෙක් හදපු scheme එකකින්.
2026 Paper I, Q11 වලින් පෙන්නනවා law එකකින් කොච්චර දේවල් ඉතුරු කරන්න පුළුවන්ද කියලා. ඒකේ අහන්නේ AB + AB' + AC සමාන වෙන්නේ මොකකටද කියලයි. අපි හදපු අපේම උත්තරය, official නෙවෙයි:
- Distributive law එකෙන්
AB + AB' = A(B + B'), සහ complement law එකෙන්B + B' = 1වෙනවා. ඒ නිසාAB + AB' = A. - Redundancy law එකෙන්
A + AC = Aවෙනවා. - ඒ නිසා expression එක
Aට සමාන වෙනවා, ඒ කියන්නේ option 1.
දිග එක හදන්න gates පහක් ඕනේ. කොට එකට කිසිම gate එකක් ඕනේ නෑ, A input එකෙන් එන wire එකක් විතරයි. B සහ C කියන inputs වලින් output එක වෙනස් කරන්නේ නෑ.
Sinhala Guide එකේ තියෙන කලින් සහ පස්සේ table එක
English Guide එකේ නැති exercise එකක් Sinhala Teachers' Guide එකේ තියෙනවා. ඒකේ හැම group එකක්ම laws වලින් සහ Karnaugh map එකකින් එක expression එකක් සුළු කරන්න ඕනේ, ඊටපස්සේ කලින් සහ පස්සේ circuit එක අඳින්න ඕනේ (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 109). ඊටපස්සේ ඒ group එක "සුළු කිරීමට පෙර" සහ "සුළු කළ පසු" යටතේ ඒ circuits දෙක සන්සන්දනය කරන්න ඕනේ, ඒ පේළි හතකින්:
- මුළු gates ගාණ;
- gates වර්ග ගාණ;
- එක OR සහ AND gate එකකට තියෙන inputs ගාණ;
- සංකීර්ණ බව;
- ඉලෙක්ට්රොනික පුවරු භාවිතයෙන් තාර්කික පරිපථය ගොඩ නැගීමට වැය වන මුදල ("ඉලෙක්ට්රොනික පුවරු භාවිතයෙන් තාර්කික පරිපථය ගොඩ නැගීමට වැය වන මුදල");
- ඒක හදන්න යන වෙලාව;
- අවසාන output එක.
අන්තිම පේළිය තමයි වැදගත්ම දේ. හැමදේම අඩු වෙනවා, හැබැයි අවසාන output එක එහෙම්මමයි.
Laws වලින් හැදුණු ක්රම
මේ laws පාවිච්චි කරන්න ඊට වඩා වේගවත් ක්රම ඉංජිනේරුවරුන්ට ඕනේ වුණා. 1952 දී Edward Veitch chart එකක් ඇන්දා, 1953 දී Maurice Karnaugh ඒක දියුණු කරලා Karnaugh map එක හැදුවා (Karnaugh map). මේ map එකේ කරන්නේ එක variable එකකින් වෙනස් වෙන terms එක ළඟින් තියන එක, එතකොට XY + XY' = X කියන law එක loop එකක් බවට පත් වෙනවා. 1952 දී Willard Quine සහ 1956 දී Edward McCluskey පරිගණකයකට වුණත් run කරන්න පුළුවන් පියවරෙන් පියවර යන ක්රමයක් ලිව්වා (Quine–McCluskey algorithm). අද කාලේ, ට්රාන්සිස්ටර් බිලියන ගාණක් තියෙන circuits හදන්න chip design software පාවිච්චි කරන්නෙත් මේ laws ම තමයි (Logic synthesis).
6. Exam එකට Boolean laws අහන්නේ ඇයි
Exam එකේදී Boolean laws අහන්නේ, simplification එකක් ඕනේ ඇයි කියලා විස්තර කරන්නත්, ඒ වගේම ඒක කරන්නත් කියලා syllabus එකෙන් ළමයින්ට කියලා තියෙන නිසයි. මේ මට්ටමට අදාළ පළවෙනි learning outcome එක වෙන්නේ "Describes the need for simplifying Boolean expressions" කියන එකයි (Syllabus 4.2, pages 12 and 13). Sinhala syllabus එකේ තියෙන්නේ "බූලීය ප්රකාශ සුළු කිරීමේ අවශ්යතාව පැහැදිලි කරයි" කියලා (විෂය නිර්දේශය 4.2, පිටුව 12). අන්තිම outcome එකෙන් අහන්නේ "using Boolean theorems, axioms, De Morgan's Laws and Karnaugh map" පාවිච්චි කරලා සුළු කරන්න කියලයි (Teachers' Guide 4.2, page 98) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 108).
මේ කොටසට ලැබෙන ලකුණු
2019 ඉඳන් 2026 වෙනකම් තියෙන new-syllabus papers 8 ටම Boolean algebra (4.2) ඇවිත් තියෙනවා. ඒ ඔක්කොම Karnaugh map කොටසුත් එක්ක MCQs 10ක් සහ Paper II ලකුණු 57ක් වෙනවා. 2023 (held 2024) paper එකට official marking scheme එකක් නැති නිසා ඒකේ Paper II ලකුණු අපි ගණන් හදලා ගත්තු අනුමානයක්.
ප්රශ්න අහන විදිහවල් හතරක්
Teachers' Guide එකේ "simple MCQ, structure and essay type questions on Boolean algebra" අහන්න කියලත්, "logic expressions to simplify using postulates and law/theorems" අහන්න කියලත් දීලා තියෙනවා (Teachers' Guide 4.2, page 99). Sinhala Guide එකේ ඇගයීම් යටතේ කලින් සහ පස්සේ circuits අඳින ගමන් laws සහ Karnaugh map දෙකෙන්ම සුළු කරන හැටි අහනවා (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 109). මේවා papers වල හැඩයන් හතරකින් අහනවා:
- Laws නම් කරන්න. 2024 Paper I, Q13 වලින් අහන්නේ double complement සහ De Morgan's laws පාවිච්චි කළාම
x' + yzමොකක් වෙනවද කියලයි. සම්පූර්ණ expression එක උඩින් bars දෙකක් දාන්න, ඊටපස්සේ ඇතුලේ තියෙන bar එක කඩන්න. උත්තරේ විදිහට එන්නේx(yz)'වල complement එක, ඒ කියන්නේ option 4. මේ උත්තරය ගත්තේ තව කෙනෙක් හදපු scheme එකකින්. - සුළු කරලා option එක තෝරන්න. 2023 (held 2024) Paper I, Q13 වලින් අහන්නේ
X(X' + Y)වල සරලම ආකාරයයි.XX' + XYකියලා ප්රසාරණය කරන්න, එතකොට complement law එකෙන්XX' = 0වෙනවා. උත්තරයXY, ඒ කියන්නේ option 3. මේක ගත්තේ official key එක බලාගෙන කවුරුහරි හදපු copy එකකින්. 2022 (held 2023) Paper I, Q10 සහ 2026 Paper I, Q11 තියෙන්නේ section 5 වල. - Law එකක් ලියලා ඔප්පු කරන්න. ලකුණු 3කට De Morgan's laws ලියලා ඔප්පු කරන්න කියලා 2026 Paper II, B, Q5(a) වලින් ළමයින්ගෙන් අහනවා. අපි හදපු අපේම උත්තරය, official නෙවෙයි:
(A.B)' = A' + B'සහ(A + B)' = A'.B', මේවා ඔප්පු කරන්නේ පේළි හතරේ truth table එකකින්, ඒකේ highlight කරලා තියෙන columns දෙක සමානයි. - එක පැත්තක් අනිත් පැත්තට සමානයි කියලා පෙන්නන්න. 2026 Paper II, B, Q5(b), 2025 Paper II, B, Q5(a) සහ 2023 (held 2024) Paper II, B, Q5(b) වල දිග වම් පැත්තක් සහ කොට දකුණු පැත්තක් දෙනවා. Logic gate questions that join other lessons කියන post එකේ 2026 ප්රශ්නය ඔප්පු කරලා තියෙනවා, වම් පැත්තේ තියෙන්නේ full adder එකේ sum එක කියලා ඒකේ පෙන්නනවා.
මේ හැම විදිහකින්ම බලන්නේ එකම හැකියාව: law එකක් පාවිච්චි කරලා expression එකක් වෙනස් කරන ගමන්, ඒකේ truth table එක එහෙම්මම තියාගන්නවද කියන එකයි.
7. හැම law එකක්ම ඒක ආපු තැනින් ඉගෙනගන්න
කටපාඩම් කරන ලිස්ට් එකක පේළියක් විදිහට මතක තියාගන්නවට වඩා, ප්රශ්නෙකට උත්තරයක් විදිහට හැම law එකක්ම මතක තියාගන්න ලේසියි. හැම law එකකටම දේවල් තුනක් ඉගෙනගන්න: ඒක ආවේ කොහෙන්ද, වාක්යයකින් ඒකේ තේරුම මොකක්ද, සහ තත්පර දෙකෙන් ඒක හරිද කියලා බලන check එක. English Teachers' Guide එකේ "Explanation of the concept of Boolean algebra using day-to-day examples" කියලා අහනවා (Teachers' Guide 4.2, page 98). Sinhala Guide එකේ ගුරුවරුන්ට කියලා තියෙන්නේ කලින් සහ පස්සේ එන උත්තරය සමානයි කියලා truth tables වලින් පෙන්නන්න කියලයි: "සුළු කිරීමට පෙර සහ සුළු කිරීමට පසු ව ලැබෙන පිළිතුර සමාන බව දක්වන්න" (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටුව 108).
හැම law එකකටම එක වාක්යයක්
Law එකට දීලා තියෙන නම Teachers' Guide එකේ තියෙන නමමයි (Teachers' Guide 4.2, pages 99 to 102) (ගුරු අත්පොත 4.2, පිටු 110 ඉඳන් 113).
- Complement law.
A.A' = 0සහA + A' = 1. මේක ආවේ Aristotle ගෙන්: බල්බයක් එකම වෙලාවේ on වෙලා සහ off වෙලා තියෙන්න බෑ, ඒ වගේම ඒක කොයි වෙලෙත් ඒ දෙකෙන් එකක තමයි තියෙන්නේ. - Idempotent law.
A.A = AසහA + A = A. මේක ආවේ Boole ගේxx = xසහ Jevons ගේX + X = Xවලින්: එකම දේ දෙපාරක් කිව්වට අලුතෙන් මුකුත් එකතු වෙන්නේ නෑ. - Identity law සහ null law.
A + 0 = A,A.1 = A,A + 1 = 1සහA.0 = 0. මේක ආවේ section 4 වල switches වලින්: සමාන්තරව තියෙන open switch එකකින් මුකුත් වෙනස් වෙන්නේ නෑ, සමාන්තරව තියෙන closed switch එකක් නිසා බල්බය කොයි වෙලෙත් පත්තු වෙලා තියෙනවා. - Commutative law සහ associative law.
AB = BAසහA(BC) = (AB)C. "උස මිනිස්සු" කිව්වත් "මිනිස්සු වෙන උස අය" කිව්වත් දෙකම එකයි. ශ්රේණිගතව තියෙන switches දෙකක පිළිවෙල මාරු කළාට කමක් නෑ. - Distributive law.
A(B + C) = AB + AC. Boole සාමාන්ය algebra වලින් ඒක එහෙම්මම ගත්තා. දකුණේ ඉඳන් වමට කියෙව්වොත්, 2026 Q11 වල වගේ terms දෙකකට පොදු දේ එළියට ගන්නවා. - Redundancy law.
A + AB = AසහA + A'B = A + B. Venn ගේ රවුම් වලින් බැලුවොත්: "මිනිස්සු, එහෙම නැත්නම් උස මිනිස්සු" කියන්නේ නිකම්ම "මිනිස්සු" තමයි, මොකද උස මිනිස්සු කලින්ම ඒක ඇතුලේ ඉන්නවනේ. - De Morgan's laws.
(AB)' = A' + B'සහ(A + B)' = A'B'. වචනයෙන් කිව්වොත්: "දෙකම on වෙලා නෙවෙයි" කියන්නේ "අඩුම තරමේ එකක් හරි off" කියන එකයි. - Double complement law.
(A')' = A. "on නොවී නෙවෙයි" කියන්නේ on කියන එකයි.
හැම law එකකටම routine එකක්
- ආපු තැනේ වාක්යය කියන්න. Law එක ලියන්න කලින් වචනයෙන් ඒකේ තේරුම මොකක්ද කියලා කියන්න.
- අවස්ථා දෙකේදී ඒක check කරන්න. A = 0 දාලා බලන්න, ඊටපස්සේ A = 1 දාලා බලන්න. ඒක කරන හැටි Prove a Boolean law in two cases එකේ තියෙනවා.
- Switches හරි රවුම් හරි විදිහට අඳින්න. පින්තූරෙන් වැඩේ වෙනවනම්, law එක හරි.
- Past paper පේළියකට පාවිච්චි කරන්න. Teachers' Guide එකේ උදාහරණ වල තියෙනවා වගේ, හැම පියවරකටම පස්සේ law එකේ නම ලියන්න.
මේ විදිහට ගොඩනගාගන්න law එකක් exam පීඩනය අස්සේ අමතක වෙලා යන්නේ නෑ. Law එකක් අමතක වුණොත් තත්පර කීපයක් ඇතුළත ඒකේ තේරුමෙන් ආයෙත් ඒක හදාගන්න ළමයින්ට පුළුවන්. සම්පූර්ණ proofs ටික, laws ජෝඩු වෙන හැටි සහ laws පාවිච්චි කරන්න ඕනේ පිළිවෙල Boolean algebra laws from the ground up එකේ තියෙනවා.
8. කරලා බලන්න past paper ප්රශ්න
උත්තර කියවන්න කලින් හැම ප්රශ්නයක්ම තනියම කරලා බලන්න. වරහන් ඇතුලේ තියෙන්නේ ඒ ප්රශ්නයෙන් බලන අදහස මොකක්ද කියන එකයි.
New syllabus:
- 2024 Paper I, Q13: එක expression එකකට double complement සහ De Morgan's laws පාවිච්චි කරන හැටි (section 6).
- 2022 (held 2023) Paper I, Q10: සුළු කරන්නේ ඇයි කියන එක සහ redundancy law එක (section 5).
- 2023 (held 2024) Paper I, Q13: ඇතුලේ complement එකක් තියෙන වරහනක් (section 6).
- 2026 Paper I, Q11: එක variable එකක් බවට පත් වෙන terms තුනක් (section 5).
- 2026 Paper II, B, Q5(a): De Morgan's laws ලියලා ඔප්පු කරන්න (sections 6 සහ 7).
- 2025 Paper II, B, Q5(a): terms හයක් terms තුනකට සමානයි කියලා පෙන්නන්න (sections 6 සහ 7).
Old syllabus, අමතර පුහුණුවට විතරයි:
- 2014 Paper I, Q13: ශ්රේණිගත සහ සමාන්තර switches (section 4).
- 2014 Paper I, Q12: gates තුනේ circuit එකක සුළු කරපු ආකාරය තෝරන්න (sections 4 සහ 5).
- 2017 Paper II, B, Q1(b): user කෙනෙක් කියනවා AC එකේ switch එක ඕනේ නෑ කියලා. එකඟද නැද්ද කියලා පෙන්නන්න සුළු කරපු expression එක පාවිච්චි කරන්න (section 5).
- 2018 Paper I, Q21: complement කරපු group එකකට සමාන වෙන්නේ මොන expressions ද කියලා (section 7).
- 2011 Paper I, Q27: De Morgan's law එකෙන් කරන සුළු කිරීමක් (section 7).
- 2012 Paper I, Q26: laws වලින් කරන සුළු කිරීමක් (section 7).
Syllabus එකෙන් පිට sources
Syllabus එකේ සහ Teachers' Guide එකේ පිටු අදාළ තැන්වල දීලම තියෙනවා. අනිත් sources ටික තමයි මේ:
- George Boole, An Investigation of the Laws of Thought, 1854, Chapter III, Proposition IV. Project Gutenberg.
- Stanley Burris, "George Boole", Stanford Encyclopedia of Philosophy. SEP.
- Stanley Burris සහ Javier Legris, "The Algebra of Logic Tradition", Stanford Encyclopedia of Philosophy (1847 දී Boole සහ De Morgan, 1863 සහ 1864 දී Jevons, 1867 දී Peirce). SEP.
- Law of excluded middle. Wikipedia.
- Binary number, Leibniz ගේ 1703 paper එකත් එක්ක. Wikipedia.
- Switching circuit theory (1880 ඉඳන් 1881 සහ 1886 දී Peirce, Nakashima, Shannon, Shestakov). Wikipedia.
- Edward V. Huntington, "Sets of Independent Postulates for the Algebra of Logic", Transactions of the American Mathematical Society 5(3), 1904, පිටු 288 ඉඳන් 309 වෙනකම්. PDF.
- Henry M. Sheffer සහ "Boolean algebra" කියන නම. Wikipedia.
- Claude E. Shannon, "A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits", master's thesis, MIT, 1937, ප්රකාශයට පත් කළේ 1938 දී Transactions of the AIEE වල. DSpace@MIT.
- George Stibitz සහ Model K එක. Wikipedia.
- Karnaugh map, Veitch ගේ 1952 chart එකත් එක්ක. Wikipedia.
- Quine–McCluskey algorithm. Wikipedia.
- Logic synthesis. Wikipedia.
